දුතියෙ භූරිදත්තොති භූරිසමදත්තො. දත්තොති හි තදා බොධිසත්තස්ස මාතාපිතූහි කතං නාමං. යස්මා පනෙසො නාගභවනෙ විරූපක්ඛමහාරාජභවනෙ තාවතිංසභවනෙ ච උප්පන්නෙ පඤ්හෙ සම්මදෙව විනිච්ඡිනාති, එකදිවසඤ්ච විරූපක්ඛමහාරාජෙ නාගපරිසාය සද්ධිං තිදසපුරං ගන්ත්වා සක්කං පරිවාරෙත්වා නිසින්නෙ දෙවානමන්තරෙ පඤ්හො සමුට්ඨාසි. තං කොචි කථෙතුං නාසක්ඛි. සක්කෙන පන අනුඤ්ඤාතො පල්ලඞ්කවරගතො හුත්වා මහාසත්තොව කථෙසි. අථ නං දෙවරාජා දිබ්බගන්ධපුප්ඵෙහි පූජෙත්වා “දත්ත, ත්වං පථවිසමාය විපුලාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතො ඉතො පට්ඨාය භූරිදත්තො නාමා”ති ආහ. භූරීති හි පථවියා නාමං, තස්මා භූරිසමතාය භූතෙ අත්ථෙ රමතීති ච භූරිසඞ්ඛාතාය මහතියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතත්තා මහාසත්තො “භූරිදත්තො”ති පඤ්ඤායිත්ථ. මහතියා පන නාගිද්ධියා සමන්නාගතත්තා මහිද්ධිකො චාති.

අතීතෙ හි ඉමස්මිංයෙව කප්පෙ බාරාණසිරඤ්ඤො පුත්තො පිතරා රට්ඨතො පබ්බාජිතො වනෙ වසන්තො අඤ්ඤතරාය නාගමාණවිකාය සංවාසං කප්පෙසි. තෙසං සංවාසමන්වාය ද්වෙ දාරකා ජායිංසු – පුත්තො ච ධීතා ච. පුත්තස්ස “සාගරබ්රහ්මදත්තො”ති නාමං කරිංසු ධීතාය “සමුද්දජා”ති. සො අපරභාගෙ පිතු අච්චයෙන බාරාණසිං ගන්ත්වා රජ්ජං කාරෙසි. අථ ධතරට්ඨො නාම නාගරාජා පඤ්චයොජනසතිකෙ නාගභවනෙ නාගරජ්ජං කාරෙන්තො තං අභූතවාදිකෙන චිත්තචූළෙන නාම කච්ඡපෙන “බාරාණසිරාජා අත්තනො ධීතරං තුය්හං දාතුකාමො, සා ඛො පන රාජධීතා සමුද්දජා නාම අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා චා”ති කථිතං සුත්වා ධතරට්ඨො චත්තාරො නාගමාණවකෙ පෙසෙත්වා තං දාතුං අනිච්ඡන්තං නාගවිභිංසිකාය භිංසාපෙත්වා “දම්මී”ති වුත්තෙ මහන්තං පණ්ණාකාරං පෙසෙත්වා මහතියා නාගිද්ධියා මහන්තෙන පරිවාරෙන තස්ස ධීතරං නාගභවනං නෙත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි.

සා අපරභාගෙ ධතරට්ඨං පටිච්ච සුදස්සනො, දත්තො, සුභොගො, අරිට්ඨොති චත්තාරො පුත්තෙ පටිලභි. තෙසු දත්තො බොධිසත්තො, සො පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව සක්කෙන තුට්ඨචිත්තෙන “භූරිදත්තො”ති ගහිතනාමත්තා “භූරිදත්තො”ත්වෙව පඤ්ඤායිත්ථ. අථ නෙසං පිතා යොජනසතිකං යොජනසතිකං රජ්ජං භාජෙත්වා අදාසි. මහන්තො යසො අහොසි. සොළසසොළසනාගකඤ්ඤාසහස්සානි පරිවාරයිංසු. පිතුපි එකයොජනසතමෙව රජ්ජං අහොසි. තයො පුත්තා මාසෙ මාසෙ මාතාපිතරො පස්සිතුං ආගච්ඡන්ති, බොධිසත්තො පන අන්වද්ධමාසං ආගච්ඡති.

සො එකදිවසං විරූපක්ඛමහාරාජෙන සද්ධිං සක්කස්ස උපට්ඨානං ගතො වෙජයන්තපාසාදං සුධම්මදෙවසභං පාරිච්ඡත්තකකොවිළාරං පණ්ඩුකම්බලසිලාසනං දෙවච්ඡරාපරිවාරං අතිමනොහරං සක්කසම්පත්තිං දිස්වා “එත්තකමත්තම්පි නාගත්තභාවෙ ඨිතස්ස දුල්ලභං, කුතො සම්මාසම්බොධී”ති නාගත්තභාවං ජිගුච්ඡිත්වා “නාගභවනං ගන්ත්වා උපොසථවාසං වසිත්වා සීලමෙව පග්ගණ්හිස්සාමි, තං බොධිපරිපාචනං හොති, ඉමස්මිං දෙවලොකෙ උප්පත්තිකාරණං භවිස්සතී”ති චින්තෙත්වා නාගභවනං ගන්ත්වා මාතාපිතරො ආහ – “අම්මතාතා, අහං උපොසථකම්මං කරිස්සාමී”ති. තෙහි “ඉධෙව උපොසථං උපවසාහි, බහිගතානං නාගානං මහන්තං භය”න්ති වුත්තෙ එකවාරං තථා කත්වා නාගකඤ්ඤාහි උපද්දුතො පුනවාරෙ මාතාපිතූනං අනාරොචෙත්වා අත්තනො භරියං ආමන්තෙත්වා “භද්දෙ, අහං මනුස්සලොකං ගන්ත්වා යමුනාතීරෙ මහානිග්රොධරුක්ඛො අත්ථි තස්ස අවිදූරෙ වම්මිකමත්ථකෙ භොගෙ ආභුජිත්වා චතුරඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං අධිට්ඨාය නිපජ්ජිත්වා “උපොසථකම්මං කරිස්සාමී”ති නාගභවනතො නික්ඛමිත්වා තථා කරොති. තෙන වුත්තං “විරූපක්ඛෙන මහාරඤ්ඤා, දෙවලොකමගඤ්ඡහ”න්තිආදි.

තත්ථ විරූපක්ඛෙන මහාරඤ්ඤාති විරූපක්ඛෙන නාම නාගාධිපතිමහාරාජෙන. දෙවලොකන්ති තාවතිංසදෙවලොකං. අගඤ්ඡහන්ති අගඤ්ඡිං, උපසඞ්කමිං අහං.

තත්ථාති තස්මිං දෙවලොකෙ. පස්සිං ත්වාහන්ති අද්දක්ඛිං අහං තු-සද්දො නිපාතමත්තො. එකන්තං සුඛසමප්පිතෙති එකන්තං අච්චන්තමෙව සුඛෙන සමඞ්ගීභූතෙ. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා – “සන්ති, භික්ඛවෙ, ඡ ඵස්සායතනිකා නාම සග්ගා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, න සුකරං අක්ඛානෙන පාපුණිතුං යාව සුඛා සග්ගා”ති (ම· නි· 3.255) ච. තංසග්ගගමනත්ථායාති තස්මිං සග්ගස්මිං උප්පත්තිවසෙන ගමනත්ථාය. සීලබ්බතන්ති සීලසඞ්ඛාතං වතං. අථ වා සීලබ්බතන්ති උපොසථසීලඤ්චෙව “මම චම්මං චම්මත්ථිකා හරන්තූ”තිආදිනා අත්තනො සරීරාවයවපරිච්චාගසමාදියනසඞ්ඛාතං වතඤ්ච.

සරීරකිච්චන්ති මුඛධොවනාදිසරීරපටිජග්ගනං. භුත්වා යාපනමත්තකන්ති ඉන්ද්රියානි නිබ්බිසෙවනානි කාතුං සරීරට්ඨිතිමත්තකං ආහාරං ආහරිත්වා. චතුරො අඞ්ගෙති චත්තාරි අඞ්ගානි. අධිට්ඨායාති අධිට්ඨහිත්වා. සෙමීති සයාමි.