10. සසපණ්ඩිතචරියාවණ්ණනා
දසමෙ යදා හොමි, සසකොති අහං, සාරිපුත්ත, බොධිපරියෙසනං චරමානො යදා සසපණ්ඩිතො හොමි. බොධිසත්තා හි කම්මවසිප්පත්තාපි තාදිසානං තිරච්ඡානානං අනුග්ගණ්හනත්ථං තිරච්ඡානයොනියං නිබ්බත්තන්ති. පවනචාරකොති මහාවනචාරී. දබ්බාදිතිණානි රුක්ඛගච්ඡෙසු පණ්ණානි යංකිඤ්චි සාකං රුක්ඛතො පතිතඵලානි ච භක්ඛො එතස්සාති තිණපණ්ණසාකඵලභක්ඛො. පරහෙඨනවිවජ්ජිතොති පරපීළාවිරහිතො. සුත්තපොතො චාති උද්දපොතො ච. අහං තදාති යදාහං සසකො හොමි, තදා එතෙ මක්කටාදයො තයො සහායෙ ඔවදාමි.
කිරියෙ කල්යාණපාපකෙති කුසලෙ චෙව අකුසලෙ ච කම්මෙ. පාපානීති අනුසාසනාකාරදස්සනං. තත්ථ පාපානි පරිවජ්ජෙථාති පාණාතිපාතො…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨීති ඉමානි පාපානි පරිවජ්ජෙථ. කල්යාණෙ අභිනිවිස්සථාති දානං සීලං…පෙ… දිට්ඨුජුකම්මන්ති ඉදං කල්යාණං, ඉමස්මිං කල්යාණෙ අත්තනො කායවාචාචිත්තානි අභිමුඛභාවෙන නිවිස්සථ, ඉමං කල්යාණපටිපත්තිං පටිපජ්ජථාති අත්ථො.
එවං මහාසත්තො තිරච්ඡානයොනියං නිබ්බත්තොපි ඤාණසම්පන්නතාය කල්යාණමිත්තො හුත්වා තෙසං තිණ්ණං ජනානං කාලෙන කාලං උපගතානං ඔවාදවසෙන ධම්මං දෙසෙසි. තෙ තස්ස ඔවාදං සම්පටිච්ඡිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං පවිසිත්වා වසන්ති. එවං කාලෙ ගච්ඡන්තෙ බොධිසත්තො ආකාසං ඔලොකෙත්වා චන්දපාරිපූරිං දිස්වා “උපොසථකම්මං කරොථා”ති ඔවදි. තෙනාහ –
“උපොසථම්හි දිවසෙ, චන්දං දිස්වාන පූරිතං;
එතෙසං තත්ථ ආචික්ඛිං, දිවසො අජ්ජුපොසථො.
“දානානි පටියාදෙථ, දක්ඛිණෙය්යස්ස දාතවෙ;
දත්වා දානං දක්ඛිණෙය්යෙ, උපවස්සථුපොසථ”න්ති.
තත්ථ චන්දං දිස්වා න පූරිතන්ති ජුණ්හපක්ඛචාතුද්දසියං ඊසකං අපරිපුණ්ණභාවෙන චන්දං න පරිපූරිතං දිස්වා තතො විභාතාය රත්තියා අරුණුග්ගමනවෙලායමෙව උපොසථම්හි දිවසෙ පන්නරසෙ එතෙසං මක්කටාදීනං මය්හං සහායානං දිවසො අජ්ජුපොසථො. තස්මා “දානානි පටියාදෙථා”තිආදිනා තත්ථ උපොසථදිවසෙ පටිපත්තිවිධානං ආචික්ඛින්ති යොජෙතබ්බං. තත්ථ දානානීති දෙය්යධම්මෙ. පටියාදෙථාති යථාසත්ති යථාබලං සජ්ජෙථ. දාතවෙති දාතුං. උපවස්සථාති උපොසථකම්මං කරොථ, උපොසථසීලානි රක්ඛථ, සීලෙ පතිට්ඨාය දින්නදානං මහප්ඵලං හොති, තස්මා යාචකෙ සම්පත්තෙ තුම්හෙහි ඛාදිතබ්බාහාරතො දත්වා ඛාදෙය්යාථාති දස්සෙති.
තෙ “සාධූ”ති බොධිසත්තස්ස ඔවාදං සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨහිංසු. තෙසු උද්දපොතො පාතොව “ගොචරං පරියෙසිස්සාමී”ති නදීතීරං ගතො. අථෙකො බාළිසිකො සත්ත රොහිතමච්ඡෙ උද්ධරිත්වා වල්ලියා ආවුණිත්වා නදීතීරෙ වාලුකාය පටිච්ඡාදෙත්වා මච්ඡෙ ගණ්හන්තො නදියා අධො සොතං භස්සි. උද්දො මච්ඡගන්ධං ඝායිත්වා වාලුකං වියූහිත්වා මච්ඡෙ දිස්වා නීහරිත්වා “අත්ථි නු ඛො එතෙසං සාමිකො”ති තික්ඛත්තුං ඝොසෙත්වා සාමිකං අපස්සන්තො වල්ලියං ඩංසිත්වා අත්තනො වසනගුම්බෙ ඨපෙත්වා “වෙලායමෙව ඛාදිස්සාමී”ති අත්තනො සීලං ආවජ්ජෙන්තො නිපජ්ජි. සිඞ්ගාලොපි ගොචරං පරියෙසන්තො එකස්ස ඛෙත්තගොපකස්ස කුටියං ද්වෙ මංසසූලානි එකං ගොධං එකඤ්ච දධිවාරකං දිස්වා “අත්ථි නු ඛො එතෙසං සාමිකො”ති තික්ඛත්තුං ඝොසෙත්වා සාමිකං අදිස්වා දධිවාරකස්ස උග්ගහණරජ්ජුකං ගීවායං පවෙසෙත්වා මංසසූලෙ ච ගොධඤ්ච මුඛෙන ඩංසිත්වා අත්තනො වසනගුම්බෙ ඨපෙත්වා “වෙලායමෙව ඛාදිස්සාමී”ති අත්තනො සීලං ආවජ්ජෙන්තො නිපජ්ජි. මක්කටොපි වනසණ්ඩං පවිසිත්වා අම්බපිණ්ඩං ආහරිත්වා අත්තනො වසනගුම්බෙ ඨපෙත්වා “වෙලායමෙව ඛාදිස්සාමී”ති අත්තනො සීලං ආවජ්ජෙන්තො නිපජ්ජි. තිණ්ණම්පි “අහො ඉධ නූන යාචකො ආගච්ඡෙය්යා”ති චිත්තං උප්පජ්ජි. තෙන වුත්තං –
“තෙ මෙ සාධූති වත්වාන, යථාසත්ති යථාබලං;
දානානි පටියාදෙත්වා, දක්ඛිණෙය්යං ගවෙසිසු”න්ති.
බොධිසත්තො පන “වෙලායමෙව නික්ඛමිත්වා දබ්බාදිතිණානි ඛාදිස්සාමී”ති අත්තනො වසනගුම්බෙයෙව නිසින්නො චින්තෙසි – “මම සන්තිකං ආගතානං යාචකානං තිණානි ඛාදිතුං න සක්කා, තිලතණ්ඩුලාදයොපි මය්හං නත්ථි, සචෙ මෙ සන්තිකං යාචකො ආගමිස්සති, අහං තිණෙන යාපෙමි, අත්තනො සරීරමංසං දස්සාමී”ති. තෙනාහ භගවා –
“අහං නිසජ්ජ චින්තෙසිං, දානං දක්ඛිණනුච්ඡවං;
යදිහං ලභෙ දක්ඛිණෙය්යං, කිං මෙ දානං භවිස්සති.
“න මෙ අත්ථි තිලා මුග්ගා, මාසා වා තණ්ඩුලා ඝතං;
අහං තිණෙන යාපෙමි, න සක්කා තිණ දාතවෙ.
“යදි කොචි එති දක්ඛිණෙය්යො, භික්ඛාය මම සන්තිකෙ;
දජ්ජාහං සකමත්තානං, න සො තුච්ඡො ගමිස්සතී”ති.
තත්ථ දානං දක්ඛිණනුච්ඡවන්ති දක්ඛිණාභාවෙන අනුච්ඡවිකං දානං දක්ඛිණෙය්යස්ස දාතබ්බං දෙය්යධම්මං චින්තෙසිං. යදිහං ලභෙති යදි අහං කිඤ්චි දක්ඛිණෙය්යං අජ්ජ ලභෙය්යං. කිං මෙ දානං භවිස්සතීති කිං මම දාතබ්බං භවිස්සති. න සක්කා තිණ දාතවෙති යදි දක්ඛිණෙය්යස්ස දාතුං තිලමුග්ගාදිකං මය්හං නත්ථි, යං පන මම ආහාරභූතං, තං න සක්කා තිණං දක්ඛිණෙය්යස්ස දාතුං. දජ්ජාහං සකමත්තානන්ති කිං වා මය්හං එතාය දෙය්යධම්මචින්තාය, නනු ඉදමෙව මය්හං අනවජ්ජං අපරාධීනතාය සුලභං පරෙසඤ්ච පරිභොගාරහං සරීරං සචෙ කොචි දක්ඛිණෙය්යො මම සන්තිකං ආගච්ඡති, තයිදං සකමත්තානං තස්ස දජ්ජාමහං. එවං සන්තෙ න සො තුච්ඡො මම සන්තිකං ආගතො අරිත්තහත්ථො හුත්වා ගමිස්සතීති.