ගන්ථාරම්භකථා
චරියා සබ්බලොකස්ස, හිතා යස්ස මහෙසිනො;
අචින්තෙය්යානුභාවං තං, වන්දෙ ලොකග්ගනායකං.
විජ්ජාචරණසම්පන්නා, යෙන නීයන්ති ලොකතො;
වන්දෙ තමුත්තමං ධම්මං, සම්මාසම්බුද්ධපූජිතං.
සීලාදිගුණසම්පන්නො, ඨිතො මග්ගඵලෙසු යො;
වන්දෙ අරියසඞ්ඝං තං, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං අනුත්තරං.
වන්දනාජනිතං පුඤ්ඤං, ඉති යං රතනත්තයෙ;
හතන්තරායො සබ්බත්ථ, හුත්වාහං තස්ස තෙජසා.
ඉමස්මිං භද්දකප්පස්මිං, සම්භතා යා සුදුක්කරා;
උක්කංසපාරමිප්පත්තා, දානපාරමිතාදයො.
තාසං සම්බොධිචරියානං, ආනුභාවවිභාවනං;
සක්කෙසු නිග්රොධාරාමෙ, වසන්තෙන මහෙසිනා.
යං ධම්මසෙනාපතිනො, සබ්බසාවකකෙතුනො;
ලොකනාථෙන චරියා-පිටකං නාම දෙසිතං.
යං ඛුද්දකනිකායස්මිං, සඞ්ගායිංසු මහෙසයො;
ධම්මසඞ්ගාහකා සත්ථු, හෙතුසම්පත්තිදීපනං.
තස්ස සම්බොධිසම්භාර-විභාගනයයොගතො;
කිඤ්චාපි දුක්කරා කාතුං, අත්ථසංවණ්ණනා මයා.
සහ සංවණ්ණනං යස්මා, ධරතෙ සත්ථු සාසනං;
පුබ්බාචරියසීහානං, තිට්ඨතෙව විනිච්ඡයො.
තස්මා තං අවලම්බිත්වා, ඔගාහිත්වා ච සබ්බසො;
ජාතකානුපනිස්සාය, පොරාණට්ඨකථානයං.
නිස්සිතං වාචනාමග්ගං, සුවිසුද්ධමනාකුලං;
මහාවිහාරවාසීනං, නිපුණත්ථවිනිච්ඡයං.
නීතනෙය්යත්ථභෙදා ච, පාරමී පරිදීපයං;
කරිස්සාමි තං චරියා-පිටකස්සත්ථවණ්ණනං.
ඉති ආකඞ්ඛමානස්ස, සද්ධම්මස්ස චිරට්ඨිතිං;
විභජන්තස්ස තස්සත්ථං, නිසාමයථ සාධවොති.
තත්ථ චරියාපිටකන්ති කෙනට්ඨෙන චරියාපිටකං? අතීතාසු ජාතීසු සත්ථු චරියානුභාවප්පකාසිනී පරියත්තීති කත්වා, පරියත්තිඅත්ථො හි අයං පිටකසද්දො, “මා පිටකසම්පදානෙනා”තිආදීසු (අ· නි· 3.66) විය. අථ වා යස්මා සා පරියත්ති තස්සෙව සත්ථු පුරිමජාතීසු චරියානං ආනුභාවප්පකාසනෙන භාජනභූතා, තස්මාපි “චරියාපිටක”න්ති වුච්චති, භාජනත්ථොපි හි පිටකසද්දො නිද්දිට්ඨො “අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්ය, කුදාලපිටකං ආදායා”තිආදීසු (ම· නි· 1.228; අ· නි· 3.70) විය. තං පනෙතං චරියාපිටකං විනයපිටකං, සුත්තන්තපිටකං, අභිධම්මපිටකන්ති තීසු පිටකෙසු සුත්තන්තපිටකපරියාපන්නං. දීඝනිකායො, මජ්ඣිමනිකායො, සංයුත්තනිකායො, අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකනිකායොති පඤ්චසු නිකායෙසු ඛුද්දකනිකායපරියාපන්නං. සුත්තං, ගෙය්යං, වෙය්යාකරණං, ගාථා, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලන්ති නවසු සාසනඞ්ගෙසු ගාථාසඞ්ගහං.
“ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙසහස්සානි භික්ඛුතො;
චතුරාසීති සහස්සානි, යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනො”ති. (ථෙරගා· 1027) –
එවං ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන පටිඤ්ඤාතෙසු චතුරාසීතියා ධම්මක්ඛන්ධසහස්සෙසු කතිපයධම්මක්ඛන්ධසඞ්ගහං. වග්ගතො අකිත්තිවග්ගො, හත්ථිනාගවග්ගො, යුධඤ්ජයවග්ගොති වග්ගත්තයසඞ්ගහං. චරියතො අකිත්තිවග්ගෙ දස, හත්ථිනාගවග්ගෙ දස, යුධඤ්ජයවග්ගෙ පඤ්චදසාති පඤ්චතිංසචරියාසඞ්ගහං. තීසු වග්ගෙසු අකිත්තිවග්ගො ආදි, චරියාසු අකිත්තිචරියා. තස්සාපි –
“කප්පෙ ච සතසහස්සෙ, චතුරො ච අසඞ්ඛියෙ;
එත්ථන්තරෙ යං චරිතං, සබ්බං තං බොධිපාචන”න්ති. –
අයං ගාථා ආදි. තස්ස ඉතො පභුති අනුක්කමෙන අත්ථසංවණ්ණනා හොති.
ගන්ථාරම්භකථා නිට්ඨිතා.
නිදානකථා
සා පනායං අත්ථසංවණ්ණනා යස්මා දූරෙනිදානං, අවිදූරෙනිදානං, සන්තිකෙනිදානන්ති ඉමානි තීණි නිදානානි දස්සෙත්වා වුච්චමානා සුණන්තෙහි සමුදාගමතො පට්ඨාය සුට්ඨු විඤ්ඤාතා නාම හොති. තස්මා තෙසං නිදානානං අයං විභාගො වෙදිතබ්බො.
දීපඞ්කරදසබලස්ස පාදමූලස්මිඤ්හි කතාභිනීහාරස්ස මහාබොධිසත්තස්ස යාව තුසිතභවනෙ නිබ්බත්ති, තාව පවත්තො කථාමග්ගො දූරෙනිදානං නාම. තුසිතභවනතො පට්ඨාය යාව බොධිමණ්ඩෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණප්පත්ති, තාව පවත්තො කථාමග්ගො අවිදූරෙනිදානං නාම. මහාබොධිමණ්ඩතො පන පට්ඨාය යාව පච්චුප්පන්නවත්ථු, තාව පවත්තො කථාමග්ගො සන්තිකෙනිදානං නාම. ඉමෙසු තීසු නිදානෙසු යස්මා දූරෙනිදානඅවිදූරෙනිදානානි සබ්බසාධාරණානි, තස්මා තානි ජාතකට්ඨකථායං (ජා· අට්ඨ· 1.දූරෙනිදානකථා) විත්ථාරිතනයෙනෙව විත්ථාරතො වෙදිතබ්බානි. සන්තිකෙනිදානෙ පන අත්ථි විසෙසොති තිණ්ණම්පි නිදානානං අයමාදිතො පට්ඨාය සඞ්ඛෙපකථා.