එවං මෙ සුතන්ති ආටානාටියසුත්තං. තත්රායමපුබ්බපදවණ්ණනා – චතුද්දිසං රක්ඛං ඨපෙත්වාති අසුරසෙනාය නිවාරණත්ථං සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස චතූසු දිසාසු ආරක්ඛං ඨපෙත්වා. ගුම්බං ඨපෙත්වාති බලගුම්බං ඨපෙත්වා. ඔවරණං ඨපෙත්වාති චතූසු දිසාසු ආරක්ඛකෙ ඨපෙත්වා. එවං සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස ආරක්ඛං සුසංවිහිතං කත්වා ආටානාටනගරෙ නිසින්නා සත්ත බුද්ධෙ ආරබ්භ ඉමං පරිත්තං බන්ධිත්වා “යෙ සත්ථු ධම්මආණං අම්හාකඤ්ච රාජආණං න සුණන්ති, තෙසං ඉදඤ්චිදඤ්ච කරිස්සාමා”ති සාවනං කත්වා අත්තනොපි චතූසු දිසාසු මහතියා ච යක්ඛසෙනායාතිආදීහි චතූහි සෙනාහි ආරක්ඛං සංවිදහිත්වා අභික්කන්තාය රත්තියා…පෙ… එකමන්තං නිසීදිංසු.

අභික්කන්තාය රත්තියාති එත්ථ අභික්කන්තසද්දො ඛයසුන්දරාභිරූපඅබ්භනුමොදනාදීසු දිස්සති. තත්ථ “අභික්කන්තා, භන්තෙ රත්ති, නික්ඛන්තො පඨමො යාමො, චිරනිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො උද්දිසතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ”න්ති (අ· නි· 8.20) එවමාදීසු ඛයෙ දිස්සති. “අයං ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො පණීතතරො චා”ති (අ· නි· 4.100) එවමාදීසු සුන්දරෙ.

එවමාදීසු අභිරූපෙ. “අභික්කන්තං, භො ගොතමාති (පාරා· 15) එවමාදීසු අබ්භනුමොදනෙ. ඉධ පන ඛයෙ. තෙන අභික්කන්තාය රත්තියා, පරික්ඛීණාය රත්තියාති වුත්තං හොති.

අභික්කන්තවණ්ණාති ඉධ අභික්කන්තසද්දො අභිරූපෙ. වණ්ණසද්දො පන ඡවිථුතිකුලවග්ගකාරණසණ්ඨානපමාණරූපායතනාදීසු දිස්සති. තත්ථ “සුවණ්ණවණ්ණොසි භගවා”ති (ම· නි· 2.399) එවමාදීසු ඡවියං. “කදා සඤ්ඤූළ්හා පන තෙ, ගහපති, ඉමෙ සමණස්ස ගොතමස්ස වණ්ණා”ති (ම· නි· 2.77) එවමාදීසු ථුතියං. “චත්තාරොමෙ, භො ගොතම, වණ්ණා”ති (දී· නි· 1.266) එවමාදීසු කුලවග්ගෙ. “අථ කෙන නු වණ්ණෙන ගන්ධථෙනොති වුච්චතී”තිආදීසු (සං· නි· 1.234) කාරණෙ. “මහන්තං හත්ථිරාජවණ්ණං අභිනිම්මිනිත්වා”ති (සං· නි· 1.138) එවමාදීසු සණ්ඨානෙ. “තයො පත්තස්ස වණ්ණා”ති (පාරා· 602) එවමාදීසු පමාණෙ. “වණ්ණො ගන්ධො රසො ඔජා”ති එවමාදීසු රූපායතනෙ. සො ඉධ ඡවියං දට්ඨබ්බො. තෙන “අභික්කන්තවණ්ණා අභිරූපච්ඡවී”ති වුත්තං හොති.

කෙවලකප්පන්ති එත්ථ කෙවලසද්දො අනවසෙසයෙභුය්යඅබ්යාමිස්සානතිරෙකදළ්හත්ථවිසංයොගාදිඅනෙකත්ථො. තථා හිස්ස “කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරිය”න්ති (පාරා· 1) එවමාදීසු අනවසෙසතා අත්ථො. “කෙවලකප්පා ච අඞ්ගමාගධා පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය අභික්කමිතුකාමා හොන්තී”ති (මහාව· 43) එවමාදීසු යෙභුය්යතා. “කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී”ති (මහාව· 1) එවමාදීසු අබ්යාමිස්සතා. “කෙවලං සද්ධාමත්තකං නූන අයමායස්මා”ති (අ· නි· 6.55) එවමාදීසු අනතිරෙකතා. “ආයස්මතො, භන්තෙ, අනුරුද්ධස්ස බාහිකො නාම සද්ධිවිහාරිකො කෙවලකප්පං සඞ්ඝභෙදාය ඨිතො”ති (අ· නි· 4.243) එවමාදීසු දළ්හත්ථතා. “කෙවලී වුසිතවා උත්තමපුරිසොති වුච්චතී”ති (අ· නි· 10.12) එවමාදීසු විසංයොගො. ඉධ පනස්ස අනවසෙසත්ථො අධිප්පෙතො.

කප්පසද්දො පනායං අභිසද්දහනවොහාරකාලපඤ්ඤත්තිඡෙදනවිකප්පලෙසසමන්තභාවාදිඅනෙකත්ථො. තථා හිස්ස “ඔකප්පනියමෙතං භොතො ගොතමස්ස. යථා තං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්සා”ති (ම· නි· 1.387) එවමාදීසු අභිසද්දහනමත්ථො. “අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහි සමණකප්පෙහි ඵලං පරිභුඤ්ජිතු”න්ති (චූළව· 250) එවමාදීසු වොහාරො. “යෙන සුදං නිච්චකප්පං විහරාමී”ති (ම· නි· 1.387) එවමාදීසු කාලො. “ඉච්චායස්මා කප්පො”ති (සු· නි· 1098) එවමාදීසු පඤ්ඤත්ති. “අලඞ්කතො කප්පිතකෙසමස්සූ”ති (වි· ව· 1094) එවමාදීසු ඡෙදනං. “කප්පති ද්වඞ්ගුලකප්පො”ති (චූළව· 446) එවමාදීසු විකප්පො, අත්ථි කප්පො නිපජ්ජිතු”න්ති (අ· නි· 8.80) එවමාදීසු ලෙසො. “කෙවලකප්පං වෙළුවනං ඔභාසෙත්වා”ති (සං· නි· 1.94) එවමාදීසු සමන්තභාවො. ඉධ පන සමන්තභාවො අත්ථො අධිප්පෙතො. තස්මා “කෙවලකප්පං ගිජ්ඣකූට”න්ති එත්ථ අනවසෙසං සමන්තතො ගිජ්ඣකූටන්ති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො.

ඔභාසෙත්වාති වත්ථමාලාලඞ්කාරසරීරසමුට්ඨිතාය ආභාය ඵරිත්වා, චන්දිමා විය සූරියො විය ච එකොභාසං එකපජ්ජොතං කරිත්වාති අත්ථො. එකමන්තං නිසීදිංසූති දෙවතානං දසබලස්ස සන්තිකෙ නිසින්නට්ඨානං නාම න බහු, ඉමස්මිං පන සුත්තෙ පරිත්තගාරවවසෙන නිසීදිංසු.