එවං මෙ සුතන්ති පායාසිරාජඤ්ඤසුත්තං. තත්රායමපුබ්බපදවණ්ණනා – ආයස්මාති පියවචනමෙතං. කුමාරකස්සපොති තස්ස නාමං. කුමාරකාලෙ පබ්බජිතත්තා පන භගවතා “කස්සපං පක්කොසථ, ඉදං ඵලං වා ඛාදනීයං වා කස්සපස්ස දෙථා”ති වුත්තෙ “කතරකස්සපස්සා”ති. “කුමාරකස්සපස්සා”ති එවං ගහිතනාමත්තා තතො පට්ඨාය වුඩ්ඪකාලෙපි “කුමාරකස්සපො” ත්වෙව වුච්චති. අපිච රඤ්ඤො පොසාවනිකපුත්තත්තාපි තං කුමාරකස්සපොති සඤ්ජානිංසු.

අයං පනස්ස පුබ්බයොගතො පට්ඨාය ආවිභාවකථා – ථෙරො කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ සෙට්ඨිපුත්තො අහොසි. අථෙකදිවසං භගවන්තං චිත්රකථිං එකං අත්තනො සාවකං එතදග්ගෙ ඨපෙන්තං දිස්වා භගවතො සත්තාහං දානං දත්වා “අහම්පි භගවා අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස අයං ථෙරො විය චිත්රකථී සාවකො භවාමී”ති පත්ථනං කත්වා පුඤ්ඤානි කරොන්තො කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං නාසක්ඛි. තදා කිර පරිනිබ්බුතස්ස භගවතො සාසනෙ ඔසක්කන්තෙ පඤ්ච භික්ඛූ නිස්සෙණිං බන්ධිත්වා පබ්බතං ආරුය්හ සමණධම්මං අකංසු. සඞ්ඝත්ථෙරො තතියදිවසෙ අරහත්තං පත්තො, අනුථෙරො චතුත්ථදිවසෙ අනාගාමී අහොසි, ඉතරෙ තයො විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා.

තෙසං එකං බුද්ධන්තරං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සම්පත්තිං අනුභවන්තානං එකො තක්කසිලායං රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා පක්කුසාති නාම රාජා හුත්වා භගවන්තං උද්දිස්ස පබ්බජිත්වා රාජගහං උද්දිස්ස ආගච්ඡන්තො කුම්භකාරසාලායං භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා අනාගාමිඵලං පත්තො. එකො එකස්මිං සමුද්දපට්ටනෙ කුලඝරෙ නිබ්බත්තිත්වා නාවං ආරුය්හ භින්නනාවො දාරුචීරානි නිවාසෙත්වා ලාභසම්පත්තිං පත්තො “අහං අරහා”ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා “න ත්වං අරහා, ගච්ඡ, සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡා”ති අත්ථකාමාය දෙවතාය චොදිතො තථා කත්වා අරහත්තඵලං පත්තො.

එකො රාජගහෙ එකිස්සා කුලදාරිකාය කුච්ඡිම්හි උප්පන්නො. සා ච පඨමං මාතාපිතරො යාචිත්වා පබ්බජ්ජං අලභමානා කුලඝරං ගන්ත්වා ගබ්භං ගණ්හි. ගබ්භසණ්ඨිතම්පි අජානන්ති සාමිකං ආරාධෙත්වා තෙන අනුඤ්ඤාතා භික්ඛුනීසු පබ්බජිතා, තස්සා ගබ්භනිමිත්තං දිස්වා භික්ඛුනියො දෙවදත්තං පුච්ඡිංසු. සො “අස්සමණී”ති ආහ. දසබලං පුච්ඡිංසු. සත්ථා උපාලිත්ථෙරං සම්පටිච්ඡාපෙසි. ථෙරො සාවත්ථිනගරවාසීනි කුලානි විසාඛඤ්ච උපාසිකං පක්කොසාපෙත්වා සොධෙන්තො “පුරෙ ලද්ධො ගබ්භො, පබ්බජ්ජා අරොගා”ති ආහ. සත්ථා “සුවිනිච්ඡිතං අධිකරණ”න්ති ථෙරස්ස සාධුකාරමදාසි. සා භික්ඛුනී සුවණ්ණබිම්බසදිසං පුත්තං විජායි. තං ගහෙත්වා රාජා පසෙනදි කොසලො පොසාපෙසි. “කස්සපො”ති චස්ස නාමං කත්වා අපරභාගෙ අලඞ්කරිත්වා සත්ථු සන්තිකං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. ඉති නං රඤ්ඤො පොසාවනිකපුත්තත්තාපි “කුමාරකස්සපො”ති සඤ්ජානිංසූති. තං එකදිවසං අන්ධවනෙ සමණධම්මං කරොන්තං අත්ථකාමා දෙවතා පඤ්හෙ උග්ගහාපෙත්වා “ඉමෙ පඤ්හෙ භගවන්තං පුච්ඡා”ති ආහ. ථෙරො පඤ්හෙ පුච්ඡිත්වා පඤ්හවිස්සජ්ජනාවසානෙ අරහත්තං පාපුණි. භගවාපි තං චිත්රකථිකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

සෙතබ්යාති තස්ස නගරස්ස නාමං. උත්තරෙන සෙතබ්යන්ති සෙතබ්යතො උත්තරදිසාය. රාජඤ්ඤොති අනභිසිත්තකරාජා. දිට්ඨිගතන්ති දිට්ඨියෙව. යථා ගූථගතං මුත්තගතන්ති වුත්තෙ න ගූථාදිතො අඤ්ඤං අත්ථි, එවං දිට්ඨියෙව දිට්ඨිගතං. ඉතිපි නත්ථීති තං තං කාරණං අපදිසිත්වා එවම්පි නත්ථීති වදති. පුරා…පෙ… සඤ්ඤාපෙතීති යාව න සඤ්ඤාපෙති.

ඉමෙ භො, කස්සප, චන්දිමසූරියාති සො කිර ථෙරෙන පුච්ඡිතො චින්තෙසි “අයං සමණො පඨමං චන්දිමසූරියෙ උපමං ආහරි, චන්දිමසූරියසදිසො භවිස්සති පඤ්ඤාය, අනභිභවනීයො අඤ්ඤෙන, සචෙ පනාහං ‘චන්දිමසූරියා ඉමස්මිං ලොකෙ’ති භණිස්සාමි, ‘කිං නිස්සිතා එතෙ, කිත්තකපමාණා, කිත්තකං උච්චා’තිආදීහි පලිවෙඨෙස්සති. අහං ඛො පනෙතං නිබ්බෙඨෙතුං න සක්ඛිස්සාමි, ‘පරස්මිං ලොකෙ’ ඉච්චෙවස්ස කථෙස්සාමී”ති. තස්මා එවමාහ.

භගවා පන තතො පුබ්බෙ න චිරස්සෙව සුධාභොජනීයජාතකං කථෙසි. තත්ථ “චන්දෙ චන්දො දෙවපුත්තො, සූරියෙ සූරියො දෙවපුත්තො”ති ආගතං. භගවතා ච කථිතං ජාතකං වා සුත්තන්තං වා සකලජම්බුදීපෙ පත්ථටං හොති, තෙන සො “එත්ථ නිවාසිනො දෙවපුත්තා නත්ථී”ති න සක්කා වත්තුන්ති චින්තෙත්වා දෙවා තෙ න මනුස්සාති ආහ.

අත්ථි පන, රාජඤ්ඤ, පරියායොති අත්ථි පන කාරණන්ති පුච්ඡති. ආබාධිකාති විසභාගවෙදනාසඞ්ඛාතෙන ආබාධෙන සමන්නාගතා. දුක්ඛිතාති දුක්ඛප්පත්තා. බාළ්හගිලානාති අධිමත්තගිලානා. සද්ධායිකාති අහං තුම්හෙ සද්දහාමි, තුම්හෙ මය්හං සද්ධායිකා සද්ධායිතබ්බවචනාති අත්ථො. පච්චයිකාති අහං තුම්හෙ පත්තියාමි, තුම්හෙ මය්හං පච්චයිකා පත්තියායිතබ්බාති අත්ථො.

උද්දිසිත්වාති තෙසං අත්තානඤ්ච පටිසාමිතභණ්ඩකඤ්ච දස්සෙත්වා, සම්පටිච්ඡාපෙත්වාති අත්ථො. විප්පලපන්තස්සාති “පුත්තො මෙ, ධීතා මෙ, ධනං මෙ”ති විවිධං පලපන්තස්ස. නිරයපාලෙසූති නිරයෙ කම්මකාරණිකසත්තෙසු. යෙ පන “කම්මමෙව කම්මකාරණං කරොති, නත්ථි නිරයපාලා”ති වදන්ති. තෙ “තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා”ති දෙවදූතසුත්තං පටිබාහන්ති. මනුස්සලොකෙ රාජකුලෙසු කාරණිකමනුස්සා විය හි නිරයෙ නිරයපාලා හොන්ති.