නවකනිපාතස්ස පඨමෙ සම්බොධිපක්ඛිකානන්ති චතුමග්ගසඞ්ඛාතස්ස සම්බොධිස්ස පක්ඛෙ භවානං, උපකාරකානන්ති අත්ථො. පාළියං ආගතෙ නව ධම්මෙ සන්ධායෙවං පුච්ඡති. කා උපනිසාති කො උපනිස්සයපච්චයො. අභිසල්ලෙඛන්තීති අභිසල්ලෙඛිකා. සමථවිපස්සනාචිත්තස්ස විවරණෙ සප්පායා උපකාරකාති චෙතොවිවරණසප්පායා. අප්පිච්ඡතං ආරබ්භ පවත්තා කථා අප්පිච්ඡකථා. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

අසුභා භාවෙතබ්බා රාගස්ස පහානායාති අයමත්ථො සාලිලායකොපමාය විභාවෙතබ්බො – එකො හි පුරිසො අසිතං ගහෙත්වා කොටිතො පට්ඨාය සාලික්ඛෙත්තෙ සාලියො ලායති. අථස්ස වතිං භින්දිත්වා ගාවො පවිසිංසු. සො අසිතං ඨපෙත්වා යට්ඨිං ආදාය තෙනෙව මග්ගෙන ගාවො නීහරිත්වා වතිං පාකතිකං කත්වා පුනපි අසිතං ආදාය සාලියො ලායි. එත්ථ සාලික්ඛෙත්තං විය බුද්ධසාසනං දට්ඨබ්බං, සාලිලායකො විය යොගාවචරො, අසිතං විය පඤ්ඤා, ලායනකාලො විය විපස්සනාය කම්මකරණකාලො, යට්ඨි විය අසුභකම්මට්ඨානං, වති විය සංවරො, වතිං භින්දිත්වා ගාවීනං පවිසනං විය සහසා අප්පටිසඞ්ඛාය පමාදං ආරබ්භ රාගස්ස උප්පජ්ජනං, අසිතං ඨපෙත්වා යට්ඨිං ආදාය පවිට්ඨමග්ගෙනෙව ගාවො නීහරිත්වා වතිං පටිපාකතිකං කත්වා පුන කොටිතො පට්ඨාය සාලිලායනං විය අසුභකම්මට්ඨානෙන රාගං වික්ඛම්භෙත්වා පුන විපස්සනාය කම්මං ආරභනකාලො. ඉමමත්ථං සන්ධාය වුත්තං – “අසුභා භාවෙතබ්බා රාගස්ස පහානායා”ති.

තත්ථ රාගස්සාති පඤ්චකාමගුණිකරාගස්ස. මෙත්තාති මෙත්තාකම්මට්ඨානං. බ්යාපාදස්ස පහානායාති වුත්තනයෙනෙව උප්පන්නස්ස කොපස්ස පජහනත්ථාය. ආනාපානස්සතීති සොළසවත්ථුකා ආනාපානස්සති. විතක්කුපච්ඡෙදායාති වුත්තනයෙනෙව උප්පන්නානං විතක්කානං උපච්ඡෙදනත්ථාය. අස්මිමානසමුග්ඝාතායාති අස්මීති උප්පජ්ජනකස්ස මානස්ස සමුග්ඝාතත්ථාය. අනත්තසඤ්ඤා සණ්ඨාතීති අනිච්චලක්ඛණෙ දිට්ඨෙ අනත්තලක්ඛණං දිට්ඨමෙව හොති. එතෙසු හි තීසු ලක්ඛණෙසු එකස්මිං දිට්ඨෙ ඉතරද්වයං දිට්ඨමෙව හොති. තෙන වුත්තං – “අනිච්චසඤ්ඤිනො, භික්ඛවෙ, අනත්තසඤ්ඤා සණ්ඨාතී”ති. දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිබ්බානන්ති දිට්ඨෙයෙව ධම්මෙ අපච්චයපරිනිබ්බානඤ්ච පාපුණාතීති ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං.

දුතියෙ නිස්සයසම්පන්නොති පතිට්ඨාසම්පන්නො. සද්ධන්ති ඔකප්පනසද්ධං. වීරියන්ති කායිකචෙතසිකවීරියං. යංසාති යං අස්ස. අරියාය පඤ්ඤායාති සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය. සඞ්ඛායාති ජානිත්වා. එකං පටිසෙවතීති සෙවිතබ්බයුත්තකං සෙවති. අධිවාසෙතීති අධිවාසෙතබ්බයුත්තකං අධිවාසෙති. පරිවජ්ජෙතීති පරිවජ්ජෙතබ්බයුත්තකං පරිවජ්ජෙති. විනොදෙතීති නීහරිතබ්බයුත්තකං නීහරති. එවං ඛො භික්ඛූති එවං ඛො භික්ඛු උග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙන චෙව ධම්මවවත්ථානවසෙන ච පටිසෙවිතබ්බාදීනි සුප්පටිවිද්ධානි සුපච්චක්ඛානි කත්වා පටිසෙවන්තො අධිවාසෙන්තො පරිවජ්ජෙන්තො විනොදෙන්තො ච භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො නාම හොතීති.

තතියෙ චාලිකායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. තං කිර චලමග්ගං නිස්සාය කතත්තා ඔලොකෙන්තානං චලමානං විය උපට්ඨාති, තස්මා චාලිකාති සඞ්ඛං ගතං. චාලියපබ්බතෙති සොපි පබ්බතො සබ්බසෙතත්තා කාළපක්ඛුපොසථෙ ඔලොකෙන්තානං චලමානො විය උපට්ඨාති, තස්මා චාලියපබ්බතොති වුත්තො. තත්ථ මහන්තං විහාරං කාරයිංසු. ඉති භගවා තං නගරං නිස්සාය චාලිකාපබ්බතමහාවිහාරෙ විහරති. ජන්තුගාමන්ති එවංනාමකං අපරම්පි තස්සෙව විහාරස්ස ගොචරගාමං. ජත්තුගාමන්තිපි පඨන්ති. පධානත්ථිකස්සාති පධානකම්මිකස්ස. පධානායාති සමණධම්මකරණත්ථාය. ආගමෙහි තාවාති සත්ථා ථෙරස්ස වචනං සුත්වා උපධාරෙන්තො “න තාවස්ස ඤාණං පරිපක්ක”න්ති ඤත්වා පටිබාහන්තො එවමාහ. එකකම්හි තාවාති ඉදං පනස්ස “එවමයං ගන්ත්වාපි කම්මෙ අනිප්ඵජ්ජමානෙ නිරාසඞ්කො හුත්වා පෙමවසෙන පුන ආගච්ඡිස්සතී”ති චිත්තමද්දවජනනත්ථං ආහ. නත්ථි කිඤ්චි උත්තරි කරණීයන්ති චතූසු සච්චෙසු චතුන්නං කිච්චානං කතත්තා අඤ්ඤං උත්තරි කරණීයං නාම නත්ථි. කතස්ස වා පටිචයොති අධිගතස්ස වා පුන පටිචයොපි නත්ථි. න හි භාවිතමග්ගො පුන භාවීයති, න පහීනකිලෙසානං පුන පහානං අත්ථි. පධානන්ති ඛො, මෙඝිය, වදමානං කින්ති වදෙය්යාමාති “සමණධම්මං කරොමී”ති තං වදමානං මයං අඤ්ඤං කිං නාම වදෙය්යාම.

දිවාවිහාරං නිසීදීති දිවාවිහාරත්ථාය නිසීදි. නිසීදන්තො ච යස්මිං මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ පුබ්බෙ අනුපටිපාටියා පඤ්ච ජාතිසතානි රාජා හුත්වා උය්යානකීළිකං කීළන්තො තිවිධනාටකපරිවාරො නිසීදි, තස්මිංයෙව නිසීදි. අථස්ස නිසින්නකාලතො පට්ඨාය සමණභාවො ජහිතො විය අහොසි, රාජවෙසං ගහෙත්වා නාටකවරපරිවුතො සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසින්නො විය ජාතො. අථස්ස තං සම්පත්තිං අස්සාදයතො කාමවිතක්කො උදපාදි. සො තස්මිංයෙව ඛණෙ මහායොධෙහි ගහිතෙ ද්වෙ චොරෙ ආනෙත්වා පුරතො ඨපිතෙ විය අද්දස. තෙසු එකස්ස වධං ආණාපනවසෙනස්ස බ්යාපාදවිතක්කො උප්පජ්ජි, එකස්ස බන්ධනං ආණාපනවසෙන විහිංසාවිතක්කො. එවං සො ලතාජාලෙන රුක්ඛො විය මධුමක්ඛිකාහි මධුඝාතකො විය අකුසලවිතක්කෙහි පරික්ඛිත්තො අහොසි. තං සන්ධාය – අථ ඛො ආයස්මතො මෙඝියස්සාතිආදි වුත්තං. අන්වාසත්තාති අනුබද්ධා සම්පරිවාරිතා. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති එවං පාපවිතක්කෙහි සම්පරිකිණ්ණො කම්මට්ඨානං සප්පායං කාතුං අසක්කොන්තො “ඉදං වත දිස්වා දීඝදස්සී භගවා පටිසෙධෙසී”ති සල්ලක්ඛෙත්වා “ඉදං කාරණං දසබලස්ස ආරොචෙස්සාමී”ති නිසින්නාසනතො වුට්ඨාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි.