3. ගහපතිවග්ගො
1. වෙසාලිකඋග්ග සුත්තවණ්ණනා
තතියස්ස පඨමෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදීති තස්ස කිර ඝරෙ පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං පඤ්ච ආසනසතානි නිච්චං පඤ්ඤත්තානෙව හොන්ති, තෙසු අඤ්ඤතරස්මිං ආසනෙ නිසීදි. තං සුණාහීති තෙ සුණාහි, තං වා අට්ඨවිධං අච්ඡරියධම්මං සුණාහි. චිත්තං පසීදීති “බුද්ධො නු ඛො න බුද්ධො නු ඛො”ති විතක්කමත්තම්පි න උප්පජ්ජි, අයමෙව බුද්ධොති චිත්තුප්පාදො පසන්නො අනාවිලො අහොසි. සකානි වා ඤාතිකුලානීති අත්තනො යාපනමත්තං ධනං ගහෙත්වා ඤාතිඝරානි ගච්ඡතු. කස්ස වො දම්මීති කතරපුරිසස්ස තුම්හෙ දදාමි, ආරොචෙථ මෙ අත්තනො අධිප්පායං. අප්පටිවිභත්තාති “එත්තකං දස්සාමි එත්තකං න දස්සාමි, ඉදං දස්සාමි ඉදං න දස්සාමී”ති චිත්තං උප්පාදෙන්තෙන හි පටිවිභත්තා නාම හොති, මය්හං පන න එවං. අථ ඛො සඞ්ඝිකා විය ගණසන්තකා විය ච සීලවන්තෙහි සද්ධිං සාධාරණායෙව. සක්කච්චංයෙව පයිරුපාසාමීති සහත්ථා උපට්ඨහාමි, චිත්තීකාරෙන උපසඞ්කමාමි.
අනච්ඡරියං ඛො පන මං, භන්තෙති, භන්තෙ, යං මං දෙවතා උපසඞ්කමිත්වා එවං ආරොචෙන්ති, ඉදං න අච්ඡරියං. යං පනාහං තතොනිදානං චිත්තස්ස උණ්ණතිං නාභිජානාමි, තං එව අච්ඡරියන්ති වදති. සාධු සාධු, භික්ඛූති එත්ථ කිඤ්චාපි භික්ඛුං ආමන්තෙති, උපාසකස්සෙව පන වෙය්යාකරණසම්පහංසනෙ එස සාධුකාරොති වෙදිතබ්බො.
2. හත්ථිගාමක උග්ග සුත්තවණ්ණනා
දුතියෙ නාගවනෙති තස්ස කිර සෙට්ඨිනො නාගවනං නාම උය්යානං, සො තත්ථ පුරෙභත්තං ගන්ධමාලාදීනි ගාහාපෙත්වා උය්යානකීළිකං කීළිතුකාමො ගන්ත්වා පරිචාරියමානො භගවන්තං අද්දස. සහ දස්සනෙනෙවස්ස පුරිමනයෙනෙව චිත්තං පසීදි, සුරාපානෙන ච උප්පන්නමන්දො තඞ්ඛණංයෙව පහීයි. තං සන්ධායෙවමාහ. ඔණොජෙසින්ති උදකං හත්ථෙ පාතෙත්වා අදාසිං. අසුකොති අමුකො. සමචිත්තොව දෙමීති “ඉමස්ස ථොකං, ඉමස්ස බහුක”න්ති එවං චිත්තනානත්තං න කරොමි, දෙය්යධම්මං පන එකසදිසං කරොමීති දස්සෙති. ආරොචෙන්තීති ආකාසෙ ඨත්වා ආරොචෙන්ති. නත්ථි තං සංයොජනන්ති ඉමිනා උපාසකො අත්තනො අනාගාමිඵලං බ්යාකරොති.
3. හත්ථකාළවක සුත්තවණ්ණනා
තතියෙ හත්ථකො ආළවකොති භගවතා ආළවකයක්ඛස්ස හත්ථතො හත්ථෙහි සම්පටිච්ඡිතත්තා හත්ථකොති ලද්ධනාමො රාජකුමාරො. සීලවාති පඤ්චසීලදසසීලෙන සීලවා. චාගවාති චාගසම්පන්නො. කච්චිත්ථ, භන්තෙති, භන්තෙ, කච්චි එත්ථ භගවතො බ්යාකරණට්ඨානෙ. අප්පිච්ඡොති අධිගමප්පිච්ඡතාය අප්පිච්ඡො.
4. හත්ථකාළවක සඞ්ගහවත්ථු සුත්තවණ්ණනා
චතුත්ථෙ පඤ්චමත්තෙහි උපාසකසතෙහීති සොතාපන්නසකදාගාමීනංයෙව අරියසාවකඋපාසකානං පඤ්චහි සතෙහි පරිවුතො භුත්තපාතරාසො ගන්ධමාලවිලෙපෙනචුණ්ණානි ගහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. සඞ්ගහවත්ථූනීති සඞ්ගණ්හනකාරණානි. තෙහාහන්ති තෙහි අහං. තං දානෙන සඞ්ගණ්හාමීති නඞ්ගලබලිබද්දභත්තබීජාදීනි චෙව ගන්ධමාලමූලාදීනි ච දත්වා සඞ්ගණ්හාමි. පෙය්යවජ්ජෙනාති අම්ම, තාත, භාතර, භගිනීතිආදිකෙන කණ්ණසුඛෙන මුදුකෙන පියවචනෙන සඞ්ගණ්හාමි. අත්ථචරියායාති “ඉමස්ස දානෙන වා පියවචනෙන වා කිච්චං නත්ථි, අත්ථචරියාය සඞ්ගණ්හිතබ්බයුත්තකො අය”න්ති ඤත්වා උප්පන්නකිච්චනිත්ථරණසඞ්ඛාතාය අත්ථචරියාය සඞ්ගණ්හාමි. සමානත්තතායාති “ඉමස්ස දානාදීහි කිච්චං නත්ථි, සමානත්තතාය සඞ්ගණ්හිතබ්බො අය”න්ති එකතො ඛාදනපිවනනිසජ්ජාදීහි අත්තනා සමානං කත්වා සඞ්ගණ්හාමි. දලිද්දස්ස ඛො නො තථා සොතබ්බං මඤ්ඤන්තීති දලිද්දස්ස කිඤ්චි දාතුං වා කාතුං වා අසක්කොන්තස්ස, යථා දලිද්දස්ස නො තථා සොතබ්බං මඤ්ඤන්ති, මම පන සොතබ්බං මඤ්ඤන්ති, දින්නොවාදෙ තිට්ඨන්ති, න මෙ අනුසාසනිං අතික්කමිතබ්බං මඤ්ඤන්ති. යොනි ඛො ත්යායන්ති උපායො ඛො තෙ අයං. ඉමෙසු පන ද්වීසුපි සුත්තෙසු සත්ථාරා සීලචාගපඤ්ඤා මිස්සකා කථිතාති වෙදිතබ්බා.
5-6. මහානාම සුත්තාදිවණ්ණනා
පඤ්චමෙ අත්ථූපපරික්ඛිතා හොතීති අත්ථානත්ථං කාරණාකාරණං උපපරික්ඛිතා හොති. ඡට්ඨෙ සද්ධාසීලචාගා මිස්සකා කථිතා.
7. බල සුත්තවණ්ණනා
සත්තමෙ උජ්ඣත්තිබලාති උජ්ඣානබලා. බාලානඤ්හි “යං අසුකො ඉදඤ්චිදඤ්ච ආහ, මං සො ආහ, න අඤ්ඤ”න්ති එවං උජ්ඣානමෙව බලං. නිජ්ඣත්තිබලාති “න ඉදං එවං, එවං නාමෙත”න්ති අත්ථානත්ථනිජ්ඣාපනංයෙව බලං. පටිසඞ්ඛානබලාති පච්චවෙක්ඛණබලා. ඛන්තිබලාති අධිවාසනබලා.