තතියස්ස පඨමෙ කුසිනාරායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. බලිහරණෙ වනසණ්ඩෙති එවංනාමකෙ වනසණ්ඩෙ. තත්ථ කිර භූතබලිකරණත්ථං බලිං හරන්ති, තස්මා බලිහරණන්ති වුච්චති. ආකඞ්ඛමානොති ඉච්ඡමානො. සහත්ථාති සහත්ථෙන. සම්පවාරෙතීති අලං අලන්ති වාචාය චෙව හත්ථවිකාරෙන ච පටික්ඛිපාපෙති. සාධු වත මායන්ති සාධු වත මං අයං. ගථිතොති තණ්හාගෙධෙන ගථිතො. මුච්ඡිතොති තණ්හාමුච්ඡනායයෙව මුච්ඡිතො. අජ්ඣොපන්නොති තණ්හාය ගිලිත්වා පරිනිට්ඨපෙත්වා පවත්තො. අනිස්සරණපඤ්ඤොති ඡන්දරාගං පහාය සංකඩ්ඪිත්වා පරිභුඤ්ජන්තො නිස්සරණපඤ්ඤො නාම හොති, අයං න තාදිසො, සච්ඡන්දරාගො පරිභුඤ්ජතීති අනිස්සරණපඤ්ඤො. සුක්කපක්ඛො වුත්තවිපරියායෙන වෙදිතබ්බො. නෙක්ඛම්මවිතක්කාදයො පනෙත්ථ මිස්සකා කථිතාති වෙදිතබ්බා.

දුතියෙ පජහිංසූති පජහන්ති. බහුලමකංසූති පුනප්පුනං කරොන්ති. ඉධාපි තයො විතක්කා මිස්සකාව කථිතා.

තතියෙ ගොතමකෙ චෙතියෙති ගොතමකයක්ඛස්ස භවනෙ. තථාගතො හි පඨමබොධියං වීසති වස්සානි කදාචි චාපාලෙ චෙතියෙ, කදාචි සාරන්දදෙ, කදාචි බහුපුත්තෙ, කදාචි ගොතමකෙති එවං යෙභුය්යෙන දෙවකුලෙසුයෙව විහාසි. ඉමස්මිං පන කාලෙ වෙසාලිං උපනිස්සාය ගොතමකස්ස යක්ඛස්ස භවනට්ඨානෙ විහාසි. තෙන වුත්තං – “ගොතමකෙ චෙතියෙ”ති. එතදවොචාති එතං “අභිඤ්ඤායාහ”න්තිආදිකං සුත්තං අවොච.

ඉදඤ්ච භගවතා සුත්තං අත්ථුප්පත්තියං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. කතරඅත්ථුප්පත්තියන්ති? මූලපරියායඅත්ථුප්පත්තියං (ම· නි· 1.1 ආදයො). සම්බහුලා කිර බ්රාහ්මණපබ්බජිතා අත්තනා උග්ගහිතබුද්ධවචනං නිස්සාය ජානනමදං උප්පාදෙත්වා ධම්මස්සවනග්ගං න ගච්ඡන්ති – “සම්මාසම්බුද්ධො කථෙන්තො අම්හෙහි ඤාතමෙව කථෙස්සති, නො අඤ්ඤාත”න්ති. භික්ඛූ තථාගතස්ස ආරොචෙසුං. සත්ථා තෙ භික්ඛූ පක්කොසාපෙත්වා මුඛපටිඤ්ඤං ගහෙත්වා මූලපරියායං දෙසෙසි. තෙ භික්ඛූ දෙසනාය නෙව ආගතට්ඨානං, න ගතට්ඨානං අද්දසංසු. අපස්සන්තා “සම්මාසම්බුද්ධො ‘මය්හං කථා නිය්යාතී’ති මුඛසම්පත්තමෙව කථෙතී”ති චින්තයිංසු. සත්ථා තෙසං මනං ජානිත්වා ඉමං සුත්තන්තං ආරභි.

තත්ථ අභිඤ්ඤායාති “ඉමෙ පඤ්චක්ඛන්ධා, ද්වාදසායතනානි, අට්ඨාරස ධාතුයො, බාවීසතින්ද්රියානි, චත්තාරි සච්චානි, නව හෙතූ, සත්ත ඵස්සා, සත්ත වෙදනා, සත්ත චෙතනා, සත්ත සඤ්ඤා, සත්ත චිත්තානී”ති ජානිත්වා පටිවිජ්ඣිත්වා පච්චක්ඛං කත්වා, තථා – “ඉමෙ චත්තාරො සතිපට්ඨානා”තිආදිනා නයෙන තෙ තෙ ධම්මෙ ජානිත්වා පටිවිජ්ඣිත්වා පච්චක්ඛමෙව කත්වාති අත්ථො. සනිදානන්ති සප්පච්චයමෙව කත්වා කථෙමි, නො අප්පච්චයං. සප්පාටිහාරියන්ති පච්චනීකපටිහරණෙන සප්පාටිහාරියමෙව කත්වා කථෙමි, නො අප්පාටිහාරියං. අලඤ්ච පන වොති යුත්තඤ්ච පන තුම්හාකං. තුට්ඨියාති “සම්මාසම්බුද්ධො භගවා, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො”ති තීණි රතනානි ගුණතො අනුස්සරන්තානං තුම්හාකං යුත්තමෙව තුට්ඨිං කාතුන්ති අත්ථො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො.