දුතියෙ තථාරූපොති තථාජාතිකො. සමාධිපටිලාභොති චිත්තෙකග්ගතාලාභො. ඉමස්මිං ච සවිඤ්ඤාණකෙති එත්ථ අත්තනො ච පරස්ස චාති උභයෙසම්පි කායො සවිඤ්ඤාණකට්ඨෙන එකතො කත්වා ඉමස්මින්ති වුත්තො. අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානානුසයාති අහඞ්කාරදිට්ඨි ච මමඞ්කාරතණ්හා ච මානානුසයො චාති අත්තනො ච පරස්ස ච කිලෙසා. නාස්සූති න භවෙය්යුං. බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසූති රූපනිමිත්තං, සද්දනිමිත්තං, ගන්ධනිමිත්තං, රසනිමිත්තං, ඵොට්ඨබ්බනිමිත්තං, සස්සතාදිනිමිත්තං, පුග්ගලනිමිත්තං ධම්මනිමිත්තන්ති එවරූපෙසු ච බහිද්ධා සබ්බනිමිත්තෙසු. චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තින්ති ඵලසමාධිඤ්චෙව ඵලඤාණඤ්ච. සියාති භවෙය්ය.

ඉධානන්ද, භික්ඛුනොති, ආනන්ද, ඉමස්මිං සාසනෙ භික්ඛුනො. එතං සන්තං එතං පණීතන්ති නිබ්බානං දස්සෙන්තො ආහ. නිබ්බානං හි කිලෙසානං සන්තතාය සන්තං නාම, නිබ්බානං සන්තන්ති සමාපත්තිං අප්පෙත්වාව දිවසම්පි නිසින්නස්ස චිත්තුප්පාදො සන්තන්තෙව පවත්තතීතිපි සන්තං. පණීතන්ති සමාපත්තිං අප්පෙත්වා නිසින්නස්සාපි චිත්තුප්පාදො පණීතන්තෙව පවත්තතීති නිබ්බානං පණීතං නාම. සබ්බසඞ්ඛාරසමථොතිආදීනිපි තස්සෙව වෙවචනානි. “සබ්බසඞ්ඛාරසමථො”ති සමාපත්තිං අප්පෙත්වා නිසින්නස්ස හි දිවසභාගම්පි චිත්තුප්පාදො සබ්බසඞ්ඛාරසමථොතෙව පවත්තති…පෙ… තථා තීසු භවෙසු වානසඞ්ඛාතාය තණ්හාය අභාවෙන නිබ්බානන්ති ලද්ධනාමෙ තස්මිං සමාපත්තිං අප්පෙත්වා නිසින්නස්ස චිත්තුප්පාදො නිබ්බානං නිබ්බානන්තෙව පවත්තතීති සබ්බසඞ්ඛාරසමථොතිආදීනි නාමානි ලභති. ඉමස්මිං පන අට්ඨවිධෙ ආභොගසමන්නාහාරෙ ඉමස්මිං ඨානෙ එකොපි ලබ්භති, ද්වෙපි සබ්බෙපි ලබ්භන්තෙව.

සඞ්ඛායාති ඤාණෙන ජානිත්වා. පරොපරානීති පරානි ච ඔපරානි ච. පරඅත්තභාවසකඅත්තභාවානි හි පරානි ච ඔපරානි චාති වුත්තං හොති. යස්සාති යස්ස අරහතො. ඉඤ්ජිතන්ති රාගිඤ්ජිතං දොසමොහමානදිට්ඨිකිලෙසදුච්චරිතිඤ්ජිතන්ති ඉමානි සත්ත ඉඤ්ජිතානි චලිතානි ඵන්දිතානි. නත්ථි කුහිඤ්චීති කත්ථචි එකාරම්මණෙපි නත්ථි. සන්තොති පච්චනීකකිලෙසානං සන්තතාය සන්තො. විධූමොති කායදුච්චරිතාදිධූමවිරහිතො. අනීඝොති රාගාදිඊඝවිරහිතො. නිරාසොති නිත්තණ්හො. අතාරීති තිණ්ණො උත්තිණ්ණො සමතික්කන්තො. සොති සො අරහං ඛීණාසවො. ජාතිජරන්ති එත්ථ ජාතිජරාගහණෙනෙව බ්යාධිමරණම්පි ගහිතමෙවාති වෙදිතබ්බං. ඉති සුත්තන්තෙපි ගාථායපි අරහත්තඵලසමාපත්තියෙව කථිතාති.

තතියෙ සංඛිත්තෙනාති මාතිකාඨපනෙන. විත්ථාරෙනාති ඨපිතමාතිකාවිභජනෙන. සංඛිත්තවිත්ථාරෙනාති කාලෙ සංඛිත්තෙන කාලෙ විත්ථාරෙන. අඤ්ඤාතාරො ච දුල්ලභාති පටිවිජ්ඣනකපුග්ගලා පන දුල්ලභා. ඉදං භගවා “සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස ඤාණං ඝට්ටෙමී”ති අධිප්පායෙන කථෙසි. තං සුත්වා ථෙරො කිඤ්චාපි “අහං, භන්තෙ, ආජානිස්සාමී”ති න වදති, අධිප්පායෙන පන “විස්සත්ථා තුම්හෙ, භන්තෙ, දෙසෙථ, අහං තුම්හෙහි දෙසිතං ධම්මං නයසතෙන නයසහස්සෙන පටිවිජ්ඣිස්සාමි, මමෙස භාරො හොතූ”ති සත්ථාරං දෙසනාය උස්සාහෙන්තො එතස්ස භගවා කාලොතිආදිමාහ.

අථස්ස සත්ථා තස්මාතිහාති දෙසනං ආරභි. තත්ථ ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙතිආදි වුත්තනයමෙව. අච්ඡෙච්ඡි තණ්හන්ති මග්ගඤාණසත්ථෙන තණ්හං ඡින්දි. විවත්තයි සංයොජනන්ති දසවිධම්පි සංයොජනං සමූලකං උබ්බත්තෙත්වා ඡඩ්ඩෙසි. සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සාති සම්මා උපායෙන සම්මා පටිපත්තියා නවවිධස්ස මානස්ස පහානාභිසමයෙන වට්ටදුක්ඛස්ස අන්තමකාසි. ඉදඤ්ච පන මෙතං, සාරිපුත්ත, සන්ධාය භාසිතන්ති, සාරිපුත්ත, මයා පාරායනෙ උදයපඤ්හෙ ඉදං ඵලසමාපත්තිමෙව සන්ධාය එතං භාසිතං.

ඉදානි යං තං භගවතා භාසිතං, තං දස්සෙන්තො පහානං කාමසඤ්ඤානන්තිආදි ආරද්ධං. උදයපඤ්හෙ ච එතං පදං “පහානං කාමච්ඡන්දාන”න්ති (සු· නි· 1112; චූළනි· උදයමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 75) ආගතං, ඉධ පන අඞ්ගුත්තරභාණකෙහි “කාමසඤ්ඤාන”න්ති ආරොපිතං. තත්ථ බ්යඤ්ජනමෙව නානං, අත්ථො පන එකොයෙව. කාමසඤ්ඤානන්ති කාමෙ ආරබ්භ උප්පන්නසඤ්ඤානං, අට්ඨහි වා ලොභසහගතචිත්තෙහි සහජාතසඤ්ඤානං. දොමනස්සාන චූභයන්ති එතාසඤ්ච කාමසඤ්ඤානං චෙතසිකදොමනස්සානඤ්චාති උභින්නම්පි පහානං පටිප්පස්සද්ධිපහානසඞ්ඛාතං අරහත්තඵලං අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්රූමීති අත්ථො. නිද්දෙසෙ පන “කාමච්ඡන්දස්ස ච දොමනස්සස්ස ච උභින්නං පහානං වූපසමං පටිනිස්සග්ගං පටිප්පස්සද්ධිං අමතං නිබ්බාන”න්ති (චූළනි· උදයමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 75) වුත්තං, තං අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තං. පහානන්ති හි ඛීණාකාරසඞ්ඛාතො වූපසමොපි වුච්චති, කිලෙසෙ පටිනිස්සජ්ජන්තො මග්ගොපි, කිලෙසපටිප්පස්සද්ධිසඞ්ඛාතං ඵලම්පි, යං ආගම්ම කිලෙසා පහීයන්ති, තං අමතං නිබ්බානම්පි. තස්මා තත්ථ තානි පදානි ආගතානි. “අඤ්ඤාවිමොක්ඛං පබ්රූමී”ති වචනතො පන අරහත්තඵලමෙව අධිප්පෙතං. ථිනස්ස ච පනූදනන්තිපි ථිනස්ස ච පනූදනන්තෙ උප්පන්නත්තා අරහත්තඵලමෙව අධිප්පෙතං. කුක්කුච්චානං නිවාරණන්ති කුක්කුච්චනිවාරණස්ස මග්ගස්ස අනන්තරං උප්පන්නත්තා ඵලමෙව අධිප්පෙතං.