දසමෙ ආධිපතෙය්යානීති ජෙට්ඨකකාරණතො නිබ්බත්තානි. අත්තාධිපතෙය්යන්තිආදීසු අත්තානං ජෙට්ඨකං කත්වා නිබ්බත්තිතං ගුණජාතං අත්තාධිපතෙය්යං. ලොකං ජෙට්ඨකං කත්වා නිබ්බත්තිතං ලොකාධිපතෙය්යං. නවවිධං ලොකුත්තරධම්මං ජෙට්ඨකං කත්වා නිබ්බත්තිතං ධම්මාධිපතෙය්යං. න ඉති භවාභවහෙතූති ඉති භවො, ඉති භවොති එවං ආයතිං, න තස්ස තස්ස සම්පත්තිභවස්ස හෙතු. ඔතිණ්ණොති අනුපවිට්ඨො. යස්ස හි ජාති අන්තොපවිට්ඨා, සො ජාතියා ඔතිණ්ණො නාම. ජරාදීසුපි එසෙව නයො. කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්සාති සකලස්ස වට්ටදුක්ඛරාසිස්ස. අන්තකිරියා පඤ්ඤායෙථාති අන්තකරණං පරිච්ඡෙදපරිවටුමකරණං පඤ්ඤායෙය්ය. ඔහායාති පහාය. පාපිට්ඨතරෙති ලාමකතරෙ. ආරද්ධන්ති පග්ගහිතං පරිපුණ්ණං, ආරද්ධත්තාව අසල්ලීනං. උපට්ඨිතාති චතුසතිපට්ඨානවසෙන උපට්ඨිතා. උපට්ඨිතත්තාව අසම්මුට්ඨා. පස්සද්ධො කායොති නාමකායො ච කරජකායො ච පස්සද්ධො වූපසන්තදරථො. පස්සද්ධත්තාව අසාරද්ධො. සමාහිතං චිත්තන්ති ආරම්මණෙ චිත්තං සම්මා ආහිතං සුට්ඨු ඨපිතං. සම්මා ආහිතත්තාව එකග්ගං. අධිපතිං කරිත්වාති ජෙට්ඨකං කත්වා. සුද්ධං අත්තානං පරිහරතීති සුද්ධං නිම්මලං කත්වා අත්තානං පරිහරති පටිජග්ගති, ගොපායතීති අත්ථො. අයඤ්ච යාව අරහත්තමග්ගා පරියායෙන සුද්ධමත්තානං පරිහරති නාම, ඵලප්පත්තොව පන නිප්පරියායෙන සුද්ධමත්තානං පරිහරති.

ස්වාක්ඛාතොතිආදීනි විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි· 1.147) විත්ථාරිතානි. ජානං පස්සං විහරන්තීති තං ධම්මං ජානන්තා පස්සන්තා විහරන්ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි ආධිපතෙය්යානීති එත්තාවතා තීණි ආධිපතෙය්යානි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානි කථිතානි.

පකුබ්බතොති කරොන්තස්ස. අත්තා තෙ පුරිස ජානාති, සච්චං වා යදි වා මුසාති යං ත්වං කරොසි, තං යදි වා යථාසභාවං යදි වා නො යථාසභාවන්ති තව අත්තාව ජානාති. ඉමිනා ච කාරණෙන වෙදිතබ්බං “පාපකම්මං කරොන්තස්ස ලොකෙ පටිච්ඡන්නට්ඨානං නාම නත්ථී”ති. කල්යාණන්ති සුන්දරං. අතිමඤ්ඤසීති අතික්කමිත්වා මඤ්ඤසි. අත්තානං පරිගූහසීති යථා මෙ අත්තාපි න ජානාති, එවං නං පරිගූහාමීති වායමසි. අත්තාධිපතෙය්යකොති අත්තජෙට්ඨකො. ලොකාධිපොති ලොකජෙට්ඨකො. නිපකොති පඤ්ඤවා. ඣායීති ඣායන්තො. ධම්මාධිපොති ධම්මජෙට්ඨකො. සච්චපරක්කමොති ථිරපරක්කමො භූතපරක්කමො. පසය්හ මාරන්ති මාරං පසහිත්වා. අභිභුය්ය අන්තකන්ති ඉදං තස්සෙව වෙවචනං. යො ච ඵුසී ජාතික්ඛයං පධානවාති යො ඣායී පධානවා මාරං අභිභවිත්වා ජාතික්ඛයං අරහත්තං ඵුසි. සො තාදිසොති සො තථාවිධො තථාසණ්ඨිතො. ලොකවිදූති තයො ලොකෙ විදිතෙ පාකටෙ කත්වා ඨිතො. සුමෙධොති සුපඤ්ඤො. සබ්බෙසු ධම්මෙසු අතම්මයො මුනීති සබ්බෙ තෙභූමකධම්මෙ තණ්හාසඞ්ඛාතාය තම්මයතාය අභාවෙන අතම්මයො ඛීණාසවමුනි කදාචි කත්ථචි න හීයති න පරිහීයතීති වුත්තං හොතීති.

පඤ්චමස්ස පඨමෙ සම්මුඛීභාවාති සම්මුඛීභාවෙන, විජ්ජමානතායාති අත්ථො. පසවතීති පටිලභති. සද්ධාය සම්මුඛීභාවාති යදි හි සද්ධා න භවෙය්ය, දෙය්යධම්මො න භවෙය්ය, දක්ඛිණෙය්යසඞ්ඛාතා පටිග්ගාහකපුග්ගලා න භවෙය්යුං, කථං පුඤ්ඤකම්මං කරෙය්ය. තෙසං පන සම්මුඛීභාවෙන සක්කා කාතුන්ති තස්මා “සද්ධාය සම්මුඛීභාවා”තිආදිමාහ. එත්ථ ච ද්වෙ ධම්මා සුලභා දෙය්යධම්මා චෙව දක්ඛිණෙය්යා ච, සද්ධා පන දුල්ලභා. පුථුජ්ජනස්ස හි සද්ධා අථාවරා පදවාරෙන නානා හොති, තෙනෙව මහාමොග්ගල්ලානසදිසොපි අග්ගසාවකො පාටිභොගො භවිතුං අසක්කොන්තො ආහ – “ද්වින්නං ඛො තෙ අහං, ආවුසො, ධම්මානං පාටිභොගො භොගානඤ්ච ජීවිතස්ස ච, සද්ධාය පන ත්වංයෙව පාටිභොගො”ති (උදා· 18).

දුතියෙ විගතමලමච්ඡෙරෙනාති විගතමච්ඡරියමලෙන. මුත්තචාගොති විස්සට්ඨචාගො. පයතපාණීති ධොතහත්ථො. අස්සද්ධො හි සතක්ඛත්තුං හත්ථෙ ධොවිත්වාපි මලිනහත්ථොව හොති, සද්ධො පන දානාභිරතත්තා මලිනහත්ථොපි ධොතහත්ථොව. වොස්සග්ගරතොති වොස්සග්ගසඞ්ඛාතෙ දානෙ රතො. යාචයොගොති යාචිතුං යුත්තො, යාචකෙහි වා යොගො අස්සාතිපි යාචයොගො. දානසංවිභාගරතොති දානං දදන්තො සංවිභාගඤ්ච කරොන්තො දානසංවිභාගරතො නාම හොති.

දස්සනකාමො සීලවතන්ති දසපි යොජනානි වීසම්පි තිංසම්පි යොජනසතම්පි ගන්ත්වා සීලසම්පන්නෙ දට්ඨුකාමො හොති පාටලිපුත්තකබ්රාහ්මණො විය සද්ධාතිස්සමහාරාජා විය ච. පාටලිපුත්තස්ස කිර නගරද්වාරෙ සාලාය නිසින්නා ද්වෙ බ්රාහ්මණා කාළවල්ලිමණ්ඩපවාසිමහානාගත්ථෙරස්ස ගුණකථං සුත්වා “අම්හෙහි තං භික්ඛුං දට්ඨුං වට්ටතී”ති ද්වෙපි ජනා නික්ඛමිංසු. එකො අන්තරාමග්ගෙ කාලමකාසි. එකො සමුද්දතීරං පත්වා නාවාය මහාතිත්ථපට්ටනෙ ඔරුය්හ අනුරාධපුරං ආගන්ත්වා “කාළවල්ලිමණ්ඩපො කුහි”න්ති පුච්ඡි. රොහණජනපදෙති. සො අනුපුබ්බෙන ථෙරස්ස වසනට්ඨානං පත්වා චූළනගරගාමෙ ධුරඝරෙ නිවාසං ගහෙත්වා ථෙරස්ස ආහාරං සම්පාදෙත්වා පාතොව වුට්ඨාය ථෙරස්ස වසනට්ඨානං පුච්ඡිත්වා ගන්ත්වා ජනපරියන්තෙ ඨිතො ථෙරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා සකිං තත්ථෙව ඨිතො වන්දිත්වා පුන උපසඞ්කමිත්වා ගොප්ඵකෙසු දළ්හං ගහෙත්වා වන්දන්තො “උච්චා, භන්තෙ, තුම්හෙ”ති ආහ. ථෙරො ච නාතිඋච්චො නාතිරස්සො පමාණයුත්තොව, තෙන නං පුන ආහ – “නාතිඋච්චා තුම්හෙ, තුම්හාකං පන ගුණා මෙචකවණ්ණස්ස සමුද්දස්ස මත්ථකෙන ගන්ත්වා සකලජම්බුදීපතලං අජ්ඣොත්ථරිත්වා ගතා, අහම්පි පාටලිපුත්තනගරද්වාරෙ නිසින්නො තුම්හාකං ගුණකථං අස්සොසි”න්ති. සො ථෙරස්ස භික්ඛාහාරං දත්වා අත්තනො තිචීවරං පටියාදෙත්වා ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා තස්සොවාදෙ පතිට්ඨාය කතිපාහෙනෙව අරහත්තං පාපුණි.