අට්ඨමෙ ආයස්මාති පියවචනමෙතං. ආනන්දොති තස්ස ථෙරස්ස නාමං. එකංසෙනාති එකන්තෙන. අනුවිච්චාති අනුපවිසිත්වා. විඤ්ඤූති පණ්ඩිතා. ගරහන්තීති නින්දන්ති, අවණ්ණං භාසන්ති. සෙසමෙත්ථ නවමෙ ච සබ්බං උත්තානත්ථමෙව.

දසමෙ දුන්නික්ඛිත්තඤ්ච පදබ්යඤ්ජනන්ති උප්පටිපාටියා ගහිතපාළිපදමෙව හි අත්ථස්ස බ්යඤ්ජනත්තා බ්යඤ්ජනන්ති වුච්චති. උභයමෙතං පාළියාව නාමං. අත්ථො ච දුන්නීතොති පරිවත්තෙත්වා උප්පටිපාටියා ගහිතා අට්ඨකථා. දුන්නික්ඛිත්තස්ස, භික්ඛවෙ, පදබ්යඤ්ජනස්ස අත්ථොපි දුන්නයො හොතීති පරිවත්තෙත්වා උප්පටිපාටියා ගහිතාය පාළියා අට්ඨකථා නාම දුන්නයා දුන්නීහාරා දුක්කථා නාම හොති.

එකාදසමෙ වුත්තපටිපක්ඛනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බොති.

තතියස්ස පඨමෙ අච්චයං අච්චයතො න පස්සතීති “අපරජ්ඣිත්වා අපරද්ධං මයා”ති අත්තනො අපරාධං න පස්සති, අපරද්ධං මයාති වත්වා දණ්ඩකම්මං ආහරිත්වා න ඛමාපෙතීති අත්ථො. අච්චයං දෙසෙන්තස්සාති එවං වත්වා දණ්ඩකම්මං ආහරිත්වා ඛමාපෙන්තස්ස. යථාධම්මං නප්පටිග්ගණ්හාතීති “පුන එවං න කරිස්සාමි, ඛමථ මෙ”ති වුච්චමානො අච්චයං ඉමං යථාධම්මං යථාසභාවං න පටිග්ගණ්හාති. “ඉතො පට්ඨාය පුන එවරූපං මා අකාසි, ඛමාමි තුය්හ”න්ති න වදති. සුක්කපක්ඛො වුත්තපටිපක්ඛනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

දුතියෙ අබ්භාචික්ඛන්තීති අභිභවිත්වා ආචික්ඛන්ති, අභූතෙන වදන්ති. දොසන්තරොති අන්තරෙ පතිතදොසො. එවරූපො හි “නත්ථි සමණස්ස ගොතමස්ස උත්තරිමනුස්සධම්මො”තිආදීනි වදන්තො සුනක්ඛත්තො විය තථාගතං අබ්භාචික්ඛති. සද්ධො වා දුග්ගහිතෙනාති යො හි ඤාණවිරහිතාය සද්ධාය අතිසද්ධො හොති මුද්ධප්පසන්නො, සොපි “බුද්ධො නාම සබ්බලොකුත්තරො, සබ්බෙ තස්ස කෙසාදයො බාත්තිංස කොට්ඨාසා ලොකුත්තරායෙවා”තිආදිනා නයෙන දුග්ගහිතං ගණ්හිත්වා තථාගතං අබ්භාචික්ඛති. තතියං උත්තානත්ථමෙවාති.

චතුත්ථෙ නෙය්යත්ථං සුත්තන්තන්ති යස්ස අත්ථො නෙතබ්බො, තං නෙතබ්බත්ථං සුත්තන්තං. නීතත්ථො සුත්තන්තොති දීපෙතීති කථිතත්ථො අයං සුත්තන්තොති වදති. තත්ථ “එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා, තයොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා, චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා”ති එවරූපො සුත්තන්තො නෙය්යත්ථො නාම. එත්ථ හි කිඤ්චාපි සම්මාසම්බුද්ධෙන “එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ”තිආදි වුත්තං, පරමත්ථතො පන පුග්ගලො නාම නත්ථීති එවමස්ස අත්ථො නෙතබ්බොව හොති. අයං පන අත්තනො බාලතාය නීතත්ථො අයං සුත්තන්තොති දීපෙති. පරමත්ථතො හි පුග්ගලෙ අසති න තථාගතො “එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ”තිආදීනි වදෙය්ය. යස්මා පන තෙන වුත්තං, තස්මා පරමත්ථතො අත්ථි පුග්ගලොති ගණ්හන්තො තං නෙය්යත්ථං සුත්තන්තං නීතත්ථො සුත්තන්තොති දීපෙති. නීතත්ථන්ති අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති එවං කථිතත්ථං. එත්ථ හි අනිච්චමෙව දුක්ඛමෙව අනත්තායෙවාති අත්ථො. අයං පන අත්තනො බාලතාය “නෙය්යත්ථො අයං සුත්තන්තො, අත්ථමස්ස ආහරිස්සාමී”ති “නිච්චං නාම අත්ථි, සුඛං නාම අත්ථි, අත්තා නාම අත්ථී”ති ගණ්හන්තො නීතත්ථං සුත්තන්තං නෙය්යත්ථො සුත්තන්තොති දීපෙති නාම. පඤ්චමං උත්තානත්ථමෙවාති.