පඤ්චමෙ යස්මිං, භික්ඛවෙ, අධිකරණෙති විවාදාධිකරණං, අනුවාදාධිකරණං, ආපත්තාධිකරණං, කිච්චාධිකරණන්ති ඉමෙසං චතුන්නං අධිකරණානං යස්මිං අධිකරණෙ. ආපන්නො ච භික්ඛූති ආපත්තිං ආපන්නො භික්ඛු ච. තස්මෙතන්ති තස්මිං එතං. දීඝත්තායාති දීඝං අද්ධානං තිට්ඨනත්ථාය. ඛරත්තායාති දාස-කොණ්ඩ-චණ්ඩාල-වෙනාති එවං ඛරවාචාපවත්තනත්ථාය. වාළත්තායාති පාණි ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි පහරණවසෙන කක්ඛළභාවත්ථාය. භික්ඛූ ච න ඵාසුං විහරිස්සන්තීති අඤ්ඤමඤ්ඤං විවාදාපන්නෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ යෙපි උද්දෙසං වා පරිපුච්ඡං වා ගහෙතුකාමා පධානං වා අනුයුඤ්ජිතුකාමා, තෙ ඵාසුං න විහරිස්සන්ති. භික්ඛුසඞ්ඝස්මිං හි උපොසථපවාරණාය ඨිතාය උද්දෙසාදීහි අත්ථිකා උද්දෙසාදීනි ගහෙතුං න සක්කොන්ති, විපස්සකානං චිත්තුප්පාදො න එකග්ගො හොති, තතො විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං න සක්කොන්ති. එවං භික්ඛූ ච න ඵාසුං විහරිස්සන්ති. න දීඝත්තායාතිආදීසු වුත්තපටිපක්ඛනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. ඉති පටිසඤ්චික්ඛතීති එවං පච්චවෙක්ඛති. අකුසලං ආපන්නොති එත්ථ අකුසලන්ති ආපත්ති අධිප්පෙතා, ආපත්තිං ආපන්නොති අත්ථො. කඤ්චිදෙව දෙසන්ති න සබ්බමෙව ආපත්තිං, ආපත්තියා පන කඤ්චිදෙව දෙසං අඤ්ඤතරං ආපත්තින්ති අත්ථො. කායෙනාති කරජකායෙන. අනත්තමනොති අතුට්ඨචිත්තො. අනත්තමනවාචන්ති අතුට්ඨවාචං. මමෙවාති මංයෙව. තත්ථාති තස්මිං අධිකරණෙ. අච්චයො අච්චගමාති අපරාධො අතික්කමිත්වා මද්දිත්වා ගතො, අහමෙවෙත්ථ අපරාධිකො. සුඞ්කදායකංව භණ්ඩස්මින්ති යථා සුඞ්කට්ඨානං පරිහරිත්වා නීතෙ භණ්ඩස්මිං සුඞ්කදායකං අපරාධො අභිභවති, සො ච තත්ථ අපරාධිකො හොති, න රාජානො න රාජපුරිසාති අත්ථො.

ඉදං වුත්තං හොති – යො හි රඤ්ඤා ඨපිතං සුඞ්කට්ඨානං පරිහරිත්වා භණ්ඩං හරති, තං සහ භණ්ඩසකටෙන ආනෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙන්ති. තත්ථ නෙව සුඞ්කට්ඨානස්ස දොසො අත්ථි, න රඤ්ඤො න රාජපුරිසානං, පරිහරිත්වා ගතස්සෙව පන දොසො, එවමෙවං යං සො භික්ඛු ආපත්තිං ආපන්නො, තත්ථ නෙව ආපත්තියා දොසො, න චොදකස්ස. තීහි පන කාරණෙහි තස්සෙව භික්ඛුනො දොසො. තස්ස හි ආපත්තිං ආපන්නභාවෙනපි දොසො, චොදකෙ අනත්තමනතායපි දොසො, අනත්තමනස්ස සතො පරෙසං ආරොචනෙනපි දොසො. චොදකස්ස පන යං සො තං ආපත්තිං ආපජ්ජන්තං අද්දස, තත්ථ දොසො නත්ථි. අනත්තමනතාය චොදනාය පන දොසො. තම්පි අමනසිකරිත්වා අයං භික්ඛු අත්තනොව දොසං පච්චවෙක්ඛන්තො “ඉති මමෙව තත්ථ අච්චයො අච්චගමා සුඞ්කදායකංව භණ්ඩස්මි”න්ති එවං පටිසඤ්චික්ඛතීති අත්ථො. දුතියවාරෙ චොදකස්ස අනත්තමනතා ච අනත්තමනතාය චොදිතභාවො චාති ද්වෙ දොසා, තෙසං වසෙන “අච්චයො අච්චගමා”ති එත්ථ යොජනා කාතබ්බා. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති.

ඡට්ඨෙ අඤ්ඤතරොති එකො අපාකටනාමො බ්රාහ්මණො. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති යෙනාති භුම්මත්ථෙ කරණවචනං. තස්මා යත්ථ භගවා, තත්ථ උපසඞ්කමීති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. යෙන වා කාරණෙන භගවා දෙවමනුස්සෙහි උපසඞ්කමිතබ්බො, තෙන කාරණෙන උපසඞ්කමීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. කෙන ච කාරණෙන භගවා උපසඞ්කමිතබ්බො ? නානප්පකාරගුණවිසෙසාධිගමාධිප්පායෙන, සාදුඵලූපභොගාධිප්පායෙන දිජගණෙහි නිච්චඵලිතමහාරුක්ඛො විය. උපසඞ්කමීති ගතොති වුත්තං හොති. උපසඞ්කමිත්වාති උපසඞ්කමනපරියොසානදීපනං. අථ වා එවං ගතො තතො ආසන්නතරං ඨානං භගවතො සමීපසඞ්ඛාතං ගන්ත්වාතිපි වුත්තං හොති.

භගවතා සද්ධිං සම්මොදීති යථා ච ඛමනීයාදීනි පුච්ඡන්තො භගවා තෙන, එවං සොපි භගවතා සද්ධිං සමප්පවත්තමොදො අහොසි, සීතොදකං විය උණ්හොදකෙන සම්මොදිතං එකීභාවං අගමාසි. යාය ච “කච්චි, භො ගොතම, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි භොතො ගොතමස්ස ච සාවකානඤ්ච අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරො”තිආදිකාය කථාය සම්මොදි, තං පීතිපාමොජ්ජසඞ්ඛාතස්ස සම්මොදස්ස ජනනතො සම්මොදිතුං යුත්තභාවතො ච සම්මොදනීයං, අත්ථබ්යඤ්ජනමධුරතාය සුචිරම්පි කාලං සාරෙතුං නිරන්තරං පවත්තෙතුං අරහරූපතො සරිතබ්බභාවතො ච සාරණීයං. සුය්යමානසුඛතො වා සම්මොදනීයං, අනුස්සරියමානසුඛතො සාරණීයං, තථා බ්යඤ්ජනපරිසුද්ධතාය සම්මොදනීයං, අත්ථපරිසුද්ධතාය සාරණීයන්ති එවං අනෙකෙහි පරියායෙහි සම්මොදනීයං සාරණීයං කථං වීතිසාරෙත්වා පරියොසාපෙත්වා නිට්ඨපෙත්වා යෙනත්ථෙන ආගතො, තං පුච්ඡිතුකාමො එකමන්තං නිසීදි.

එකමන්තන්ති භාවනපුංසකනිද්දෙසො “විසමං චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්තී”තිආදීසු (අ· නි· 4.70) විය. තස්මා යථා නිසින්නො එකමන්තං නිසින්නො හොති, තථා නිසීදීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. භුම්මත්ථෙ වා එතං උපයොගවචනං. නිසීදීති උපාවිසි. පණ්ඩිතා හි පුරිසා ගරුට්ඨානීයං උපසඞ්කමිත්වා ආසනකුසලතාය එකමන්තං නිසීදන්ති. අයඤ්ච නෙසං අඤ්ඤතරො, තස්මා එකමන්තං නිසීදි.

කථං නිසින්නො පන එකමන්තං නිසින්නො හොතීති? ඡ නිසජ්ජදොසෙ වජ්ජෙත්වා. සෙය්යථිදං – අතිදූරං, අච්චාසන්නං, උපරිවාතං, උන්නතප්පදෙසං, අතිසම්මුඛං අතිපච්ඡාති. අතිදූරෙ නිසින්නො හි සචෙ කථෙතුකාමො හොති, උච්චාසද්දෙන කථෙතබ්බං හොති. අච්චාසන්නෙ නිසින්නො සඞ්ඝට්ටනං කරොති. උපරිවාතෙ නිසින්නො සරීරගන්ධෙන බාධති. උන්නතප්පදෙසෙ නිසින්නො අගාරවං පකාසෙති. අතිසම්මුඛා නිසින්නො සචෙ දට්ඨුකාමො හොති, චක්ඛුනා චක්ඛුං ආහච්ච දට්ඨබ්බං හොති. අතිපච්ඡා නිසින්නො සචෙ දට්ඨුකාමො හොති, ගීවං පසාරෙත්වා දට්ඨබ්බං හොති. තස්මා අයම්පි එතෙ ඡ නිසජ්ජදොසෙ වජ්ජෙත්වා නිසීදි. තෙන වුත්තං “එකමන්තං නිසීදී”ති.