නවමෙ දොණියා බද්ධොති යවසස්සදොණියා සමීපෙ බද්ධො. අන්තරං කරිත්වාති අබ්භන්තරෙ කත්වා. ඣායතීති චින්තෙති. පජ්ඣායතීති ඉතො චිතො ච නානප්පකාරකං ඣායති. නිජ්ඣායතීති නිරන්තරවසෙන නිබද්ධං ඣායති. පථවිම්පි නිස්සාය ඣායතීති සමාපත්තියං සනිකන්තිකවසෙනෙතං වුත්තං. සමාපත්තියඤ්හි සනිකන්තිකත්තා එස ඛළුඞ්කො නාම කතො. ආපාදීසුපි එසෙව නයො.

කථඤ්ච සද්ධ ආජානීයඣායිතං හොතීති කථං කාරණාකාරණං ජානන්තස්ස සින්ධවස්ස ඣායිතං හොති. යථා ඉණන්තිආදීසු ඉණසදිසං බන්ධනසදිසං ධනජානිසදිසං කලිසඞ්ඛාතමහාපරාධසදිසඤ්ච කත්වා අත්තනො අභිමුඛස්ස පතොදස්ස අජ්ඣොහරණසඞ්ඛාතං පතනං විපස්සතීති අත්ථො. නෙව පථවිං නිස්සාය ඣායතීති සමාපත්තිසුඛනිකන්තියා අභාවෙන පථවිආරම්මණාය චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසඤ්ඤාය න ඣායති, නියන්තියා අභාවෙනෙව සො ආජානීයො නාම හොතීති. ඣායති ච පනාති නිබ්බානාරම්මණාය ඵලසමාපත්තියා ඣායති. පථවියං පථවිසඤ්ඤා විභූතා හොතීති පථවාරම්මණෙ උප්පන්නා චතුක්කපඤ්චකජ්ඣානසඤ්ඤා විභූතා පාකටා හොති. “විභූතා, භන්තෙ, රූපසඤ්ඤා අවිභූතා අට්ඨිකසඤ්ඤා”ති ඉමස්මිඤ්හි සුත්තෙ සමතික්කමස්ස අත්ථිතාය විභූතතා වුත්තා, ඉධ පන විපස්සනාවසෙන අනිච්චදුක්ඛානත්තතො දිට්ඨත්තා විභූතා නාම ජාතා. ආපොසඤ්ඤාදීසුපි එසෙව නයො. එවමෙත්ථ හෙට්ඨා විය සමාපත්තිවසෙන සමතික්කමං අවත්වා විපස්සනාචාරවසෙන සමතික්කමො වුත්තො. එවං ඣායීති එවං විපස්සනාපටිපාටියා ආගන්ත්වා උප්පාදිතාය ඵලසමාපත්තියා ඣායන්තො.

දසමෙ අච්චන්තනිට්ඨොති අන්තං අතීතත්තා අච්චන්තසඞ්ඛාතං අවිනාසධම්මං නිබ්බානං නිට්ඨා අස්සාති අච්චන්තනිට්ඨො. ඉමිනා නයෙන සෙසපදානි වෙදිතබ්බානි. ජනෙතස්මින්ති ජනිතස්මිං, පජායාති අත්ථො. යෙ ගොත්තපටිසාරිනොති යෙ ජනා තස්මිං ගොත්තෙ පටිසරන්ති “අහං ගොතමො, අහං කස්සපො”ති, තෙසු ලොකෙ ගොත්තපටිසාරීසු ඛත්තියො සෙට්ඨො. අනුමතා මයාති මම සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සංසන්දෙත්වා දෙසිතා මයා අනුඤ්ඤාතා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

දුතියස්ස පඨමෙ නානාවිහාරෙහි විහරතන්ති ගිහීනං නිබද්ධො එකො විහාරො නාම නත්ථි, තස්මා අම්හාකං අනිබද්ධවිහාරෙන විහරන්තානං කෙන විහාරෙන කතරෙන නිබද්ධවිහාරෙන විහාතබ්බන්ති පුච්ඡති. ආරාධකොති සම්පාදකො පරිපූරකො. ධම්මසොතසමාපන්නො බුද්ධානුස්සතිං භාවෙතීති ධම්මසොතසමාපන්නො හුත්වා බුද්ධානුස්සතිං භාවෙති. දුතියෙ ගිලානා වුට්ඨිතොති ගිලානො හුත්වා වුට්ඨිතො.

තතියෙ කල්යාණමිත්තෙති සුමිත්තෙ. එවමෙත්ථ කල්යාණමිත්තවසෙන සඞ්ඝානුස්සති කථිතා. කබළීකාරාහාරභක්ඛානන්ති කාමාවචරදෙවානං. අසමයවිමුත්තොති අසමයවිමුත්තියා විමුත්තො ඛීණාසවො.

චතුත්ථෙ කො නාමායං සුභූතී භික්ඛූති ජානන්තොපි සත්ථා කථාසමුට්ඨාපනත්ථං පුච්ඡති. සුදත්තස්ස උපාසකස්ස පුත්තොති අනාථපිණ්ඩිකං සන්ධායාහ. අනාථපිණ්ඩිකස්ස හි පුත්තො අත්තනො චූළපිතු සන්තිකෙ පබ්බජිතො, අථ නං සුභූතිත්ථෙරො ආදාය සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. සද්ධාපදානෙසූති සද්ධානං පුග්ගලානං අපදානෙසු ලක්ඛණෙසු.

පඤ්චමෙ සුඛං සුපතීති යථා සෙසජනා සම්පරිවත්තමානා කාකච්ඡමානා දුක්ඛං සුපන්ති, එවං අසුපිත්වා සුඛං සුපති. නිද්දං ඔක්කමන්තොපි සමාපත්තිං සමාපන්නො විය හොති. සුඛං පටිබුජ්ඣතීති යථා අඤ්ඤෙ නිත්ථුනන්තා විජම්භමානා සම්පරිවත්තන්තා දුක්ඛං පටිබුජ්ඣන්ති, එවං අප්පටිබුජ්ඣිත්වා විකසමානං විය පදුමං සුඛං නිබ්බිකාරො පටිබුජ්ඣති. න පාපකං සුපිනං පස්සතීති සුපිනං පස්සන්තොපි භද්දකමෙව සුපිනං පස්සති, චෙතියං වන්දන්තො විය පූජං කරොන්තො විය ච ධම්මං සුණන්තො විය ච හොති. යථා පනඤ්ඤෙ අත්තානං චොරෙහි සම්පරිවාරිතං විය වාළෙහි උපද්දුතං විය පපාතෙ පතන්තං විය ච පස්සන්ති, න එවං පාපකං සුපිනං පස්සති.

මනුස්සානං පියො හොතීති උරෙ ආමුක්කමුත්තාහාරො විය සීසෙ පිළන්ධිතමාලා විය ච මනුස්සානං පියො හොති මනාපො. අමනුස්සානං පියො හොතීති යථෙව මනුස්සානං, අමනුස්සානම්පි පියො හොති විසාඛත්ථෙරො විය. වත්ථු විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි· 1.258) මෙත්තාකම්මට්ඨානනිද්දෙසෙ විත්ථාරිතමෙව. දෙවතා රක්ඛන්තීති පුත්තමිව මාතාපිතරො දෙවතා රක්ඛන්ති. නාස්ස අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමතීති මෙත්තාවිහාරිස්ස කායෙ උත්තරාය උපාසිකාය විය අග්ගි වා, සංයුත්තභාණකචූළසීවත්ථෙරස්සෙව විසං වා, සංකිච්චසාමණෙරස්සෙව සත්ථං වා න කමති නප්පවිසති, නාස්ස කායං විකොපෙතීති වුත්තං හොති. ධෙනුවත්ථුම්පි චෙත්ථ කථයන්ති. එකා කිර ධෙනු වච්ඡකස්ස ඛීරධාරං මුඤ්චමානා අට්ඨාසි. එකො ලුද්දකො “තං විජ්ඣිස්සාමී”ති හත්ථෙන සම්පරිවත්තෙත්වා දීඝදණ්ඩං සත්තිං මුඤ්චි. සා තස්සා සරීරං ආහච්ච තාලපණ්ණං විය වට්ටමානා ගතා, නෙව උපචාරබලෙන න අප්පනාබලෙන, කෙවලං වච්ඡකෙ බලවහිතචිත්තතාය. එවං මහානුභාවා මෙත්තා.