චතුත්ථෙ යථාදිට්ඨි සමත්තං සමාදින්නන්ති දිට්ඨානුරූපෙන පරිපුණ්ණං සමාදින්නං සකලං ගහිතං. චෙතනාති තීසු ද්වාරෙසු නිබ්බත්තිතචෙතනාව ගහිතා. පත්ථනාති “එවරූපො සිය”න්ති එවං පත්ථනා. පණිධීති “දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා”ති චිත්තට්ඨපනා. සඞ්ඛාරාති සම්පයුත්තකසඞ්ඛාරා.

පඤ්චමෙ පුරෙචාරිකට්ඨෙන පුබ්බඞ්ගමා. අන්වදෙවාති තං අනුබන්ධමානමෙව.

ඡට්ඨෙ නිජ්ජරවත්ථූනීති නිජ්ජරකාරණානි. මිච්ඡාදිට්ඨි නිජ්ජිණ්ණා හොතීති අයං හෙට්ඨා විපස්සනායපි නිජ්ජිණ්ණා එව පහීනා. කස්මා පුන ගහිතාති? අසමුච්ඡින්නත්තා. විපස්සනාය හි කිඤ්චාපි නිජ්ජිණ්ණා, න පන සමුච්ඡින්නා. මග්ගො පන උප්පජ්ජිත්වා තං සමුච්ඡින්දති, න පුන වුට්ඨාතුං දෙති. තස්මා පුන ගහිතා. එවං සබ්බපදෙසු යොජෙතබ්බො. එත්ථ ච සම්මාවිමුත්තිපච්චයා චතුසට්ඨි ධම්මා භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. කතමෙ චතුසට්ඨි? සොතාපත්තිමග්ගක්ඛණෙ අධිමොක්ඛට්ඨෙන සද්ධින්ද්රියං පරිපූරති, පග්ගහට්ඨෙන වීරියින්ද්රියං, උපට්ඨානට්ඨෙන සතින්ද්රියං, අවික්ඛෙපට්ඨෙන සමාධින්ද්රියං, දස්සනට්ඨෙන පඤ්ඤින්ද්රියං පරිපූරෙති, විජානනට්ඨෙන මනින්ද්රියං, අභිනන්දනට්ඨෙන සොමනස්සින්ද්රියං, පවත්තසන්තතිආධිපතෙය්යට්ඨෙන ජීවිතින්ද්රියං පරිපූරති…පෙ… අරහත්තඵලක්ඛණෙ අධිමොක්ඛට්ඨෙන සද්ධින්ද්රියං…පෙ… පවත්තසන්තතිආධිපතෙය්යට්ඨෙන ජීවිතින්ද්රියං පරිපූරතීති එවං චතූසු ච මග්ගෙසු චතූසු ච ඵලෙසු අට්ඨට්ඨ හුත්වා චතුසට්ඨි ධම්මා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති.

සත්තමෙ ධොවනන්ති අට්ඨිධොවනං. තස්මිඤ්හි ජනපදෙ මනුස්සා ඤාතකෙ මතෙ න ඣාපෙන්ති, ආවාටං පන ඛණිත්වා භූමියං නිදහන්ති. අථ නෙසං පූතිභූතානං අට්ඨීනි නීහරිත්වා ධොවිත්වා පටිපාටියා උස්සාපෙත්වා ගන්ධමාලෙහි පූජෙත්වා ඨපෙන්ති. නක්ඛත්තෙ පත්තෙ තානි අට්ඨීනි ගහෙත්වා රොදන්ති පරිදෙවන්ති, තතො නක්ඛත්තං කීළන්ති.

අට්ඨමෙ විරෙචනන්ති දොසනීහරණභෙසජ්ජං. විරිත්තා හොතීති නීහටා හොති පනුදිතා. නවමෙ වමනන්ති වමනකරණභෙසජ්ජං. දසමෙ නිද්ධමනීයාති නිද්ධමිතබ්බා. නිද්ධන්තාති නිද්ධමිතා.

එකාදසමෙ අඞ්ගපරිපූරණත්ථං සම්මාදිට්ඨියෙව සම්මාඤාණන්ති වුත්තා. එවමෙතෙ සබ්බෙපි අරහත්තඵලධම්මා අසෙඛා, අසෙඛස්ස පවත්තත්තා පච්චවෙක්ඛණඤාණම්පි අසෙඛන්ති වුත්තං.

ද්වාදසමෙ අසෙඛියාති අසෙඛායෙව, අසෙඛසන්තකා වා. ඉමිනා සුත්තෙන ඛීණාසවොව කථිතොති.

දුතියස්ස පඨමෙ පාටියෙක්කං පුච්ඡා ච විස්සජ්ජනා ච කතා. දුතියෙ එකතොව.

තතියෙ උද්දෙසං උද්දිසිත්වාති මාතිකං නික්ඛිපිත්වා. සත්ථු චෙව සංවණ්ණිතොති පඤ්චසු ඨානෙසු එතදග්ගෙ ඨපෙන්තෙන සත්ථාරා සංවණ්ණිතො. සම්භාවිතොති ගුණසම්භාවනාය සම්භාවිතො. පහොතීති සක්කොති. අතිසිත්වාති අතික්කමිත්වා. ජානං ජානාතීති ජානිතබ්බකං ජානාති. පස්සං පස්සතීති පස්සිතබ්බකං පස්සති. චක්ඛුභූතොති චක්ඛු විය භූතො ජාතො නිබ්බත්තො. ඤාණභූතොති ඤාණසභාවො. ධම්මභූතොති ධම්මසභාවො. බ්රහ්මභූතොති සෙට්ඨසභාවො. වත්තාති වත්තුං සමත්ථො. පවත්තාති පවත්තෙතුං සමත්ථො. අත්ථස්ස නින්නෙතාති අත්ථං නීහරිත්වා දස්සෙතා. යථා නො භගවාති යථා අම්හාකං භගවා බ්යාකරෙය්ය.

චතුත්ථෙ අජිතොති එවංනාමකො. චිත්තට්ඨානසතානීති චිත්තුප්පාදසතානි. යෙහීති යෙහි චිත්තට්ඨානසතෙහි අනුයුඤ්ජියමානා. උපාරද්ධාව ජානන්ති උපාරද්ධස්මාති විරද්ධා නිග්ගහිතා එවං ජානන්ති “විරද්ධා මයං, නිග්ගහිතා මයං, ආරොපිතො නො දොසො”ති. පණ්ඩිතවත්ථූනීති පණ්ඩිතභාවත්ථාය කාරණානි.