දුතියස්ස පඨමෙ සචිත්තපරියායකුසලොති අත්තනො චිත්තවාරකුසලො. රජන්ති ආගන්තුකඋපක්කිලෙසං. අඞ්ගණන්ති තත්ථජාතකඅඞ්ගකාළතිලකාදිං. ආසවානං ඛයායාති අරහත්තත්ථාය.

තතියෙ පටිභානෙනාති වචනසණ්ඨානෙන. චතුත්ථෙ අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනායාති සඞ්ඛාරපරිග්ගාහකවිපස්සනාය.

අට්ඨමෙ අමතොගධාති එත්ථ සඋපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු කථිතා, නිබ්බානපරියොසානාති එත්ථ අනුපාදිසෙසා. අනුපාදිසෙසං පත්තස්ස හි සබ්බෙ ධම්මා පරියොසානප්පත්තා නාම හොන්ති. සෙසපදානි හෙට්ඨා වුත්තත්ථානෙව.

නවමෙ තස්මාති යස්මා එවං අපරිචිතචිත්තස්ස සාමඤ්ඤත්ථො න සම්පජ්ජති, තස්මා. යථාපබ්බජ්ජාපරිචිතඤ්ච නො චිත්තං භවිස්සතීති යථා පබ්බජ්ජානුරූපෙන පරිචිතං. යෙ හි කෙචි පබ්බජන්ති නාම, සබ්බෙ තෙ අරහත්තං පත්ථෙත්වා. තස්මා යං චිත්තං අරහත්තාධිගමත්ථාය පරිචිතං වඩ්ඪිතං, තං යථාපබ්බජ්ජාපරිචිතං නාමාති වෙදිතබ්බං. එවරූපං පන චිත්තං භවිස්සතීති සික්ඛිතබ්බං. ලොකස්ස සමඤ්ච විසමඤ්චාති සත්තලොකස්ස සුචරිතදුච්චරිතානි. ලොකස්ස භවඤ්ච විභවඤ්චාති තස්ස වඩ්ඪිඤ්ච විනාසඤ්ච, තථා සම්පත්තිඤ්ච විපත්තිඤ්ච. ලොකස්ස සමුදයඤ්ච අත්ථඞ්ගමඤ්චාති පන සඞ්ඛාරලොකං සන්ධාය වුත්තං, ඛන්ධානං නිබ්බත්තිඤ්ච භෙදඤ්චාති අත්ථො.

දසමෙ අනුකම්පං උපාදායාති ගිරිමානන්දත්ථෙරෙ අනුකම්පං පටිච්ච. චක්ඛුරොගොතිආදයො වත්ථුවසෙන වෙදිතබ්බා. නිබ්බත්තිතප්පසාදානඤ්හි රොගො නාම නත්ථි. කණ්ණරොගොති බහිකණ්ණෙ රොගො. පිනාසොති බහිනාසිකාය රොගො. නඛසාති නඛෙහි විලෙඛිතට්ඨානෙ රොගො. පිත්තසමුට්ඨානාති පිත්තසමුට්ඨිතා. තෙ කිර ද්වත්තිංස හොන්ති. සෙම්හසමුට්ඨානාදීසුපි එසෙව නයො. උතුපරිණාමජාති උතුපරිණාමෙන අච්චුණ්හාතිසීතෙන උප්පජ්ජනකරොගා. විසමපරිහාරජාති අතිචිරට්ඨානනිසජ්ජාදිනා විසමපරිහාරෙන ජාතා. ඔපක්කමිකාති වධබන්ධනාදිනා උපක්කමෙන ජාතා. කම්මවිපාකජාති බලවකම්මවිපාකසම්භූතා. සන්තන්ති රාගාදිසන්තතාය සන්තං. අතප්පකට්ඨෙන පණීතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

දුතියස්ස පඨමෙ සාහාරන්ති සපච්චයං. විජ්ජාවිමුත්තින්ති ඵලඤාණඤ්චෙව සෙසසම්පයුත්තධම්මෙ ච. බොජ්ඣඞ්ගාති මග්ගබොජ්ඣඞ්ගා.

දුතියෙ භවතණ්හායාති භවපත්ථනාය. එවං ද්වීසුපි සුත්තෙසු වට්ටමෙව කථිතං, වට්ටඤ්චෙත්ථ පඨමෙ සුත්තෙ අවිජ්ජාමූලකං වට්ටං කථිතං, දුතියෙ තණ්හාමූලකං.

තතියෙ නිට්ඨං ගතාති නිබ්බෙමතිකා. ඉධ නිට්ඨාති ඉමස්මිංයෙව ලොකෙ පරිනිබ්බානං. ඉධ විහායාති ඉමං ලොකං විජහිත්වා සුද්ධාවාසබ්රහ්මලොකං.

චතුත්ථෙ අවෙච්චප්පසන්නාති අචලප්පසාදෙන සම්පන්නා. සොතාපන්නාති අරියමග්ගසොතං ආපන්නා.

පඤ්චමෙ වට්ටමූලකං සුඛදුක්ඛං පුච්ඡිතං, ඡට්ඨෙ සාසනමූලකං. සත්තමෙ නළකපානන්ති අතීතෙ බොධිසත්තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා වානරයූථෙන නළෙහි උදකස්ස පීතට්ඨානෙ මාපිතත්තා එවංලද්ධනාමො නිගමො. තුණ්හීභූතං තුණ්හීභූතන්ති යං යං දිසං අනුවිලොකෙති, තත්ථ තත්ථ තුණ්හීභූතමෙව. අනුවිලොකෙත්වාති තතො තතො විලොකෙත්වා. පිට්ඨි මෙ ආගිලායතීති කස්මා ආගිලායති? භගවතො හි ඡ වස්සානි මහාපධානං පදහන්තස්ස මහන්තං කායදුක්ඛං අහොසි, අථස්ස අපරභාගෙ මහල්ලකකාලෙ පිට්ඨිවාතො උප්පජ්ජි. උපාදින්නකසරීරස්ස ඨානනිසජ්ජාදීහි අප්පමත්තකෙන ආබාධෙන න සක්කා කෙනචි භවිතුං. තං ගහෙත්වාපි ථෙරස්ස ඔකාසකරණත්ථං එවමාහ. සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා එකමන්තෙ පතිරූපට්ඨානෙ පඤ්ඤත්තස්ස කප්පියමඤ්චස්ස උපරි අත්ථරිත්වා.

නවමෙ තිරච්ඡානකථන්ති අනිය්යානිකත්තා සග්ගමොක්ඛමග්ගානං තිරච්ඡානභූතං කථං. තත්ථ රාජානං ආරබ්භ “මහාසම්මතො මන්ධාතා ධම්මාසොකො එවංමහානුභාවො”තිආදිනා නයෙන පවත්තකථා රාජකථා. එස නයො චොරකථාදීසු. තෙසු “අසුකො රාජා අභිරූපො දස්සනීයො”තිආදිනා ගෙහසිතකථාව තිරච්ඡානකථා හොති, “සොපි නාම එවංමහානුභාවො ඛයං ගතො”ති එවං පවත්තා පන කම්මට්ඨානභාවෙ තිට්ඨති. චොරෙසුපි “මූලදෙවො එවංමහානුභාවො, මෙඝදෙවො එවංමහානුභාවො”ති තෙසං කම්මං පටිච්ච “අහො සූරා”ති ගෙහසිතකථාව තිරච්ඡානකථා. යුද්ධෙසුපි භාරතයුද්ධාදීසු “අසුකෙන අසුකො එවං මාරිතො එවං විද්ධො”ති කම්මස්සාදවසෙනෙව කථා තිරච්ඡානකථා, “තෙපි නාම ඛයං ගතා”ති එවං පවත්තා පන සබ්බත්ථ කම්මට්ඨානමෙව හොති. අපිච අන්නාදීසු “එවං වණ්ණවන්තං රසවන්තං ඵස්සසම්පන්නං ඛාදිම්හ භුඤ්ජිම්හ පිවිම්හ පරිභුඤ්ජිම්හා”ති කාමරසස්සාදවසෙන කථෙතුං න වට්ටති, සාත්ථකං පන කත්වා “පුබ්බෙ එවං වණ්ණාදිසම්පන්නං අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලං ගන්ධං සීලවන්තානං අදම්හ, චෙතියං පූජිම්හා”ති කථෙතුං වට්ටති.