4. ධාතුයමකං
1. උද්දෙසවාරො
1. අට්ඨාරසධාතුයො: - චක්ඛුධාතු, සොතධාතු, ඝානධාතු, ජිව්හාධාතු, කායධාතු, රූපධාතු, සද්දධාතු, ගන්ධධාතු, රසධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු, මනො විඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු.
උද්දෙසො.
2. චක්ඛු චක්ඛුධාතු, චක්ඛුධාතු චක්ඛු: සොතං සොතධාතු, සොතධාතු සොතං: -පෙ- චක්ඛුවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණං: -පෙ- මනො මනොධාතු, මනොධාතු මනො: මනොවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණධාතු: මනොවිඤ්ඤාණධාතු මනොවිඤ්ඤාණං: ධම්මො ධම්මධාතු, ධම්මධාතු ධම්මො: (අනුලොමං)
3. න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු, න චක්ඛුධාතු න චක්ඛු: න සොතං න සොතධාතු, න සොතධාතු න සොතං: -පෙ- න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, න චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං: -පෙ- න මනො න මනොධාතු, න මනොධාතු න මනො. න මනොවිඤ්ඤාණං න මනොවිඤ්ඤාණධාතු, න මනොවිඤ්ඤාණධාතු න මනොවිඤ්ඤාණං: න ධම්මො න ධම්මධාතු, න ධම්මධාතු න ධම්මො: (පච්චනීකං)
පදසොධනවාරො.
4. චක්ඛු චක්ඛුධාතු, ධාතූ සොතධාතු: -පෙ- චක්ඛු චක්ඛුධාතූ ධාතු ධම්මධාතු: (අනුලොමං)
(යථා ආයතනයමකෙ චක්කං බද්ධං, එවමිධ චක්කං බන්ධිතබ්බං)
5. න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු, න ධාතූ න සොතධාතු:
න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු, න ධාතූ න ඝානධාතු -පෙ-
න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු, න ධාතූ න ධම්මධාතු -පෙ-
න ධම්මො න ධම්මධාතු න ධාතූ න චක්ඛුධාතු -පෙ-
න ධම්මො න ධම්මධාතු, න ධාතූ න මනොවිඤ්ඤාණධාතු: (පච්චනීකං)
(චක්කං බන්ධිතබ්බං)
පදසොධනමූලචක්කවාරො.
6. චක්ඛු ධාතු, ධාතූ චක්ඛු:
සොතං ධාතු, ධාතු සොතං: ඝානං ධාතු -පෙ- ජිව්හා ධාතු - කායො ධාතු - රූපං ධාතු - සද්දො ධාතු - ගන්ධො ධාතු - රසො ධාතු - ඵොට්ඨබ්බො ධාතු, ධාතු ඵොට්ඨබ්බො:
චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ධාතු, ධාතූ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං:
සොතවිඤ්ඤාණං ධාතු, ධාතූ සොතවිඤ්ඤාණං: ඝානවිඤ්ඤාණං -පෙ-
ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, -පෙ- කායවිඤ්ඤාණං -පෙ-
මනො ධාතු, ධාතූ මනො:
මනොවිඤ්ඤාණං ධාතු, ධාතූ මනොවිඤ්ඤාණං:
ධම්මො ධාතු, ධාතු ධම්මො: (අනුලොමං)
7. න චක්ඛු න ධාතු, න ධාතූ න චක්ඛු:
න සොතං න ධාතු, න ධාතූ න සොතං:
න ඝානං - න ජිව්හා - න කායො - න රූපං - න සද්දො - න ගන්ධො - න රසො - න ඵොට්ඨබ්බො: