ආනාපානස්සතිකථා
ඉදානි යං තං භගවතා “අයම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආනාපානස්සතිසමාධි භාවිතො බහුලීකතො සන්තො චෙව පණීතො ච අසෙචනකො ච සුඛො ච විහාරො, උප්පන්නුප්පන්නෙ ච පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ ඨානසො අන්තරධාපෙති වූපසමෙතී”ති එවං පසංසිත්වා –
“කථං භාවිතො ච, භික්ඛවෙ, ආනාපානස්සතිසමාධි කථං බහුලීකතො සන්තො චෙව පණීතො ච අසෙචනකො ච සුඛො ච විහාරො, උප්පන්නුප්පන්නෙ ච පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ ඨානසො අන්තරධාපෙති වූපසමෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, සො සතොව අස්සසති සතො පස්සසති. දීඝං වා අස්සසන්තො දීඝං අස්සසාමීති පජානාති. දීඝං වා පස්සසන්තො…පෙ… රස්සං වා අස්සසන්තො…පෙ… රස්සං වා පස්සසන්තො රස්සං පස්සසාමීති පජානාති. සබ්බකායපටිසංවෙදී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති. සබ්බකායපටිසංවෙදී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති. පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාරං අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති. පස්සම්භයං කායසඞ්ඛාරං පස්සසිස්සාමීති සික්ඛති. පීතිපටිසංවෙදී… සුඛපටිසංවෙදී… චිත්තසඞ්ඛාරපටිසංවෙදී… පස්සම්භයං චිත්තසඞ්ඛාරං… චිත්තපටිසංවෙදී… අභිප්පමොදයං චිත්තං… සමාදහං චිත්තං… විමොචයං චිත්තං … අනිච්චානුපස්සී… විරාගානුපස්සී… නිරොධානුපස්සී. පටිනිස්සග්ගානුපස්සී අස්සසිස්සාමීති සික්ඛති. පටිනිස්සග්ගානුපස්සී පස්සසිස්සාමීති සික්ඛතී”ති –
එවං සොළසවත්ථුකං ආනාපානස්සතිකම්මට්ඨානං නිද්දිට්ඨං. තස්ස භාවනානයො අනුප්පත්තො. සො පන යස්මා පාළිවණ්ණනානුසාරෙනෙව වුච්චමානො සබ්බාකාරපරිපූරො හොති. තස්මා අයමෙත්ථ පාළිවණ්ණනාපුබ්බඞ්ගමො නිද්දෙසො.
කථං භාවිතො ච, භික්ඛවෙ, ආනාපානස්සති සමාධීති එත්ථ තාව කථන්ති ආනාපානස්සතිසමාධිභාවනං නානප්පකාරතො විත්ථාරෙතුකම්යතාපුච්ඡා. භාවිතො ච භික්ඛවෙ ආනාපානස්සතිසමාධීති නානප්පකාරතො විත්ථාරෙතුකම්යතාය පුට්ඨධම්මනිදස්සනං. කථං බහුලීකතො…පෙ… වූපසමෙතීති එත්ථාපි එසෙව නයො. තත්ථ භාවිතොති උප්පාදිතො වඩ්ඪිතො වා. ආනාපානස්සතිසමාධීති ආනාපානපරිග්ගාහිකාය සතියා සද්ධිං සම්පයුත්තො සමාධි. ආනාපානස්සතියං වා සමාධි ආනාපානස්සතිසමාධි. බහුලීකතොති පුනප්පුනං කතො. සන්තොචෙව පණීතො චාති සන්තො චෙව පණීතො චෙව. උභයත්ථ එව සද්දෙන නියමො වෙදිතබ්බො. කිං වුත්තං හොති? අයඤ්හි යථා අසුභකම්මට්ඨානං කෙවලං පටිවෙධවසෙන සන්තඤ්ච පණීතඤ්ච, ඔළාරිකාරම්මණත්තා පන පටික්කූලාරම්මණත්තා ච ආරම්මණවසෙන නෙව සන්තං න පණීතං, න එවං කෙනචි පරියායෙන අසන්තො වා අපණීතො වා, අථ ඛො ආරම්මණසන්තතායපි සන්තො වූපසන්තො නිබ්බුතො, පටිවෙධසඞ්ඛාතඅඞ්ගසන්තතායපි. ආරම්මණපණීතතායපි පණීතො අතිත්තිකරො, අඞ්ගපණීතතායපීති. තෙන වුත්තං “සන්තො චෙව පණීතො චා”ති.