ඉතො පරෙසු පන විනීලකාදීසුපි යං තං “උද්ධුමාතකං අසුභනිමිත්තං උග්ගණ්හන්තො එකො අදුතියො ගච්ඡති උපට්ඨිතාය සතියා”තිආදිනා නයෙන ගමනං ආදිං කත්වා ලක්ඛණං වුත්තං, තං සබ්බං “විනීලකං අසුභනිමිත්තං උග්ගණ්හන්තො, විපුබ්බකං අසුභනිමිත්තං උග්ගණ්හන්තො”ති එවං තස්ස තස්ස වසෙන තත්ථ තත්ථ උද්ධුමාතකපදමත්තං පරිවත්තෙත්වා වුත්තනයෙනෙව සවිනිච්ඡයාධිප්පායං වෙදිතබ්බං.

අයං පන විසෙසො – විනීලකෙ “විනීලකපටික්කූලං විනීලකපටික්කූල”න්ති මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො. උග්ගහනිමිත්තඤ්චෙත්ථ කබරකබරවණ්ණං හුත්වා උපට්ඨාති. පටිභාගනිමිත්තං පන උස්සදවසෙන උපට්ඨාති.

විපුබ්බකෙ “විපුබ්බකපටික්කූලං විපුබ්බකපටික්කූල”න්ති මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො. උග්ගහනිමිත්තං පනෙත්ථ පග්ඝරන්තමිව උපට්ඨාති. පටිභාගනිමිත්තං නිච්චලං සන්නිසින්නං හුත්වා උපට්ඨාති.

විච්ඡිද්දකං යුද්ධමණ්ඩලෙ වා චොරාටවියං වා සුසානෙ වා යත්ථ රාජානො චොරෙ ඡින්දාපෙන්ති. අරඤ්ඤෙ වා පන සීහබ්යග්ඝෙහි ඡින්නපුරිසට්ඨානෙ ලබ්භති. තස්මා තථාරූපං ඨානං ගන්ත්වා සචෙ නානාදිසායං පතිතම්පි එකාවජ්ජනෙන ආපාථමාගච්ඡති ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ආගච්ඡති, සයං හත්ථෙන න පරාමසිතබ්බං. පරාමසන්තො හි විස්සාසං ආපජ්ජති. තස්මා ආරාමිකෙන වා සමණුද්දෙසෙන වා අඤ්ඤෙන වා කෙනචි එකට්ඨානෙ කාරෙතබ්බං. අලභන්තෙන කත්තරයට්ඨියා වා දණ්ඩකෙන වා එකඞ්ගුලන්තරං කත්වා උපනාමෙතබ්බං. එවං උපනාමෙත්වා “විච්ඡිද්දකපටික්කූලං විච්ඡිද්දකපටික්කූල”න්ති මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො. තත්ථ උග්ගහනිමිත්තං මජ්ඣෙ ඡිද්දං විය උපට්ඨාති. පටිභාගනිමිත්තං පන පරිපුණ්ණං හුත්වා උපට්ඨාති.

වික්ඛායිතකෙ වික්ඛායිතකපටික්කූලං වික්ඛායිතකපටික්කූලන්ති මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො. උග්ගහනිමිත්තං පනෙත්ථ තහිං තහිං ඛායිතසදිසමෙව උපට්ඨාති. පටිභාගනිමිත්තං පරිපුණ්ණංව හුත්වා උපට්ඨාති.

වික්ඛිත්තකම්පි විච්ඡිද්දකෙ වුත්තනයෙනෙව අඞ්ගුලඞ්ගුලන්තරං කාරෙත්වා වා කත්වා වා “වික්ඛිත්තකපටික්කූලං වික්ඛිත්තකපටික්කූල”න්ති මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො. එත්ථ උග්ගහනිමිත්තං පාකටන්තරං හුත්වා උපට්ඨාති. පටිභාගනිමිත්තං පන පරිපුණ්ණංව හුත්වා උපට්ඨාති.

හතවික්ඛිත්තකම්පි විච්ඡිද්දකෙ වුත්තප්පකාරෙසුයෙව ඨානෙසු ලබ්භති. තස්මා තත්ථ ගන්ත්වා වුත්තනයෙනෙව අඞ්ගුලඞ්ගුලන්තරං කාරෙත්වා වා කත්වා වා “හතවික්ඛිත්තකපටික්කූලං හතවික්ඛිත්තකපටික්කූල”න්ති මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො. උග්ගහනිමිත්තං පනෙත්ථ පඤ්ඤායමානං පහාරමුඛං විය හොති. පටිභාගනිමිත්තං පරිපුණ්ණමෙව හුත්වා උපට්ඨාති.

ලොහිතකං යුද්ධමණ්ඩලාදීසු ලද්ධප්පහාරානං හත්ථපාදාදීසු වා ඡින්නෙසු භින්නගණ්ඩපීළකාදීනං වා මුඛතො පග්ඝරමානකාලෙ ලබ්භති. තස්මා තං දිස්වා “ලොහිතකපටික්කූලං ලොහිතකපටික්කූල”න්ති මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො. එත්ථ උග්ගහනිමිත්තං වාතප්පහතා විය රත්තපටාකා චලමානාකාරං උපට්ඨාති. පටිභාගනිමිත්තං පන සන්නිසින්නං හුත්වා උපට්ඨාති.

පුළවකං ද්වීහතීහච්චයෙන කුණපස්ස නවහි වණමුඛෙහි කිමිරාසිපග්ඝරණකාලෙ හොති. අපිච තං සොණසිඞ්ගාලමනුස්සගොමහිංසහත්ථිඅස්සඅජගරාදීනං සරීරප්පමාණමෙව හුත්වා සාලිභත්තරාසි විය තිට්ඨති . තෙසු යත්ථ කත්ථචි “පුළවකපටික්කූලං පුළවකපටික්කූල”න්ති මනසිකාරො පවත්තෙතබ්බො. චූළපිණ්ඩපාතිකතිස්සත්ථෙරස්ස හි කාළදීඝවාපියා අන්තො හත්ථිකුණපෙ නිමිත්තං උපට්ඨාසි. උග්ගහනිමිත්තං පනෙත්ථ චලමානං විය උපට්ඨාති. පටිභාගනිමිත්තං සාලිභත්තපිණ්ඩො විය සන්නිසින්නං හුත්වා උපට්ඨාති.

අට්ඨිකං “සෙය්යථාපි පස්සෙය්ය සරීරං සිවථිකාය ඡඩ්ඩිතං අට්ඨිසඞ්ඛලිකං සමංසලොහිතං නහාරුසම්බන්ධ”න්තිආදිනා (ම· නි· 3.154) නයෙන නානප්පකාරතො වුත්තං. තත්ථ යත්ථ තං නික්ඛිත්තං හොති, තත්ථ පුරිමනයෙනෙව ගන්ත්වා සමන්තා පාසාණාදීනං වසෙන සනිමිත්තං සාරම්මණං කත්වා ඉදං අට්ඨිකන්ති සභාවභාවතො උපලක්ඛෙත්වා වණ්ණාදිවසෙන එකාදසහාකාරෙහි නිමිත්තං උග්ගහෙතබ්බං.

තං පන වණ්ණතො සෙතන්ති ඔලොකෙන්තස්ස න උපට්ඨාති, ඔදාතකසිණසම්භෙදො හොති. තස්මා අට්ඨිකන්ති පටික්කූලවසෙනෙව ඔලොකෙතබ්බං. ලිඞ්ගන්ති ඉධ හත්ථාදීනං නාමං. තස්මා හත්ථපාදසීසඋරබාහුකටිඌරුජඞ්ඝානං වසෙන ලිඞ්ගතො වවත්ථපෙතබ්බං. දීඝරස්සවට්ටචතුරස්සඛුද්දකමහන්තවසෙන පන සණ්ඨානතො වවත්ථපෙතබ්බං. දිසොකාසා වුත්තනයා එව. තස්ස තස්ස අට්ඨිනො පරියන්තවසෙන පරිච්ඡෙදතො වවත්ථපෙත්වා යදෙවෙත්ථ පාකටං හුත්වා උපට්ඨාති, තං ගහෙත්වා අප්පනා පාපුණිතබ්බා. තස්ස තස්ස අට්ඨිනො නින්නට්ඨානථලට්ඨානවසෙන පන නින්නතො ච ථලතො ච වවත්ථපෙතබ්බං. පදෙසවසෙනාපි අහං නින්නෙ ඨිතො, අට්ඨි ථලෙ, අහං ථලෙ, අට්ඨි නින්නෙතිපි වවත්ථපෙතබ්බං. ද්වින්නං පන අට්ඨිකානං ඝටිතඝටිතට්ඨානවසෙන සන්ධිතො වවත්ථපෙතබ්බං. අට්ඨිකානංයෙව අන්තරවසෙන විවරතො වවත්ථපෙතබ්බං. සබ්බත්ථෙව පන ඤාණං චාරෙත්වා ඉමස්මිං ඨානෙ ඉදමට්ඨීති සමන්තතො වවත්ථපෙතබ්බං. එවම්පි නිමිත්තෙ අනුපට්ඨහන්තෙ නලාටට්ඨිම්හි චිත්තං සණ්ඨපෙතබ්බං.