හිතෝපදේශ සන්නය - වැලිගම සුමංගල හිමි 1878.pdf
- කතෘ :
- විෂ්ණුශර්මන්
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 1878
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 1878
- පිටු ගණන :
- 362
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 2,187
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2021-01-08
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 65 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
හිතොපදෙස සන්නය යනු පුරාණ භාරතීය පණ්ඩිතයකු වූ විෂ්ණුශර්මන් විසින් රචිත සුප්‍රකට සංස්කෘත උපදේශාත්මක කථා සංග්‍රහය වන හිතෝපදේශය සඳහා සම්පාදිත සිංහල සන්නයයි. මෙම කෘතිය රචනා කර ඇත්තේ වැලිගම ශ්‍රී සුමංගල තෙරුන්වහන්සේ විසිනි.
සී. ද සොයිසා දිසානායක මුදලිඳුන්ගේ ආරාධනයෙන් සකස් කරන ලද මෙම ග්‍රන්ථය, සංස්කෘත භාෂාව හා නීති ශාස්ත්‍රය මනාව ඉගෙනීම පිණිස ශ්ලෝක පදගත අර්ථ සහිතව සම්පාදනය කර ඇත. මෙහි ප්‍රධාන පරිච්ඡේද සතරක් අන්තර්ගත වන අතර මිත්‍රලාභ, මිත්‍රභේද, විග්‍රහ සහ සන්ධි යන මාතෘකා යටතේ එන විවිධ උපමා කථා ඇතුළත් වේ.
මෙම මුද්‍රණය 1878 වර්ෂයේදී කොළඹ ලක්රිවිකිරණ මුද්‍රණාලයේදී මුද්‍රණය කර ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.
ප්‍රස්තාවනාව.
මේ පොත—විෂ්ණුශර්මන්—යන නම් ඇති බ්‍රාහ්මණ පණ්ඩිතයා විසින් ධර්මබුද්ධිපක්‍ෂෙක්වූ මගධරට පාටලිපුත්‍ර නුවරදී පුරාණ කාලයෙහි කරන ලද්දේය. මේ පොත කිරීමට හේතුවද එහිම මෙසේ කියනලදී.
මගධදේශයෙහි—ගංගා නදියගේ ඉවුරෙහි—පාටලිපුත්‍ර—නම් නුවරක් ඇත්තේය. ඒ නුවරෙහි සියලු ස්වාමිගුණයෙන් යුක්තවූ සුදර්ශන නම් ඇති රජෙක් වූයේය. ඒ රජතෙම එක්දිනෙක්හි කිසිවක්හු විසින් කියන ලද්දාවූ—අනෙක සංශයොච්ඡෙදි පරොක්‍ෂාර්ථස්‍ය දර්ශකම්, යනාදී ශ්ලෝක දෙකක් ඇසුවේය. ඒ අසා නොදන්නාලද ශාස්ත්‍ර ඇත්තාවූ නිරන්තරයෙන් නුසුදුසු මාර්ගයෙහි පවත්වනාවූ තමන් පුත්‍රයන්ගේ ශාස්ත්‍ර ඉගැන්වීමට පටන් නොගන්නාවූ කාරණය නිසා කලකිරුණ සිත් ඇත්තේ. එරජ තෙම, කොऽර්ථඃ පුත්‍රෙණ ජාතෙන යොන විද්වාන් නධර්මිකඃ, යනාදීන් ප්‍රකාශවූ කරුණු සිතා ඉක්බිති ඒ රජ තෙම පණ්ඩිත සභාවැන් දැක්කේය, පින්වත් සභාපතිවරුනි මාගේ මේ වචනය තෙම අසනු ලැබේවා. නිරන්තරයෙන් නොමග යන්නාවූ ශාස්ත්‍ර නූගත්තාවූ මාගේ පුත්‍රයන්ට දැන් නීතිශාස්ත්‍රය ඉගැන්වීමෙන් නැවත උත්පත්තිය කරවීමට සමත් පොහොසත්ද එබන්දුවූ කිසි පණ්ඩිතයෙක් ඇත්තේදැයි ඇසුවේය. මේ පණ්ඩිතයන් අතුරෙන් සියලු නීතිශාස්ත්‍ර තත්වය දන්නාවූ විෂ්ණුශර්මනම් පණ්ඩිත තෙම දෙවයන් වහන්ස මේ රාජපුත්‍රයෝ උතුම් කුලයෙහි උපන්නාහුය. එහෙයින් මා විසින් නීතිශාස්ත්‍රය පුහුණුකරවීමට හැකිවෙන්නෙහි බ්‍රහස්පති මෙන් කීයේය. නැවතද එබැවින් මම ෂණ්මාසක් ඇතුළත නුඹවහන්සේගේ පුත්‍රයන් නීතිශාස්ත්‍රය දන්නවුන් කරන්නෙමි කීයේය. රජතෙම මාගේ මේ පුත්‍රයන්ට නීතිශාස්ත්‍රය පුහුණු කරවීමට පිණිස පින්වත්හු ප්‍රමාණ යයි කියා ඒ විෂ්ණුශර්මන්හට බොහෝ ආදරබුහුමන කොට පුත්‍රයන් පාවා දුන්නේය, එකල්හි ප්‍රාසාදමණ්ඩපයෙහි සැපසේ උන්නාවූ රාජපුත්‍රයන්ගේ ඉදිරියෙහි ප්‍රස්තාව ක්‍රමෙණයෙන්, කාව්‍යශාස්ත්‍රවිනොදෙන, යනාදීන් ඒ ප්‍රක්‍රාන්ත ශ්ලෝකම කීයේය.
මෙහි කියනලද, පාටලිපුත්‍ර නුවර, උදයශ්චන්ද්‍රරජුගේ පුත්‍රවූ අජාතශත්‍රැ රජු රජවූ සතරවෙනි වර්ෂයෙහි පිහිටුවූ බව වංශපුරාණයෙහි කියනලදී, ඒ මෙසේයි.
ස චෛව පුරවරං රාජා පාටලිපුත්‍රං කුසුමාහ්වයං ගංගායාඃ දක්‍ෂිණෙ කූලෙ චතුථෙර්ऽබ්දෙ කරිෂ්‍යති.
පුරාණ කාලයෙහි මගධ දේශයෙහි ප්‍රධාන වැ තිබුනේ මේ නුවරයි මේ නුවර පහළුවනලදැයි මෙහි කියනලද කාලය වර්තමාන කාලය කෙරෙන් අවුරුදු දෙදාස් තුන්සිය හැත්තෑ ගණනකට පමණ පළමුයි. මේ කාලය කෙරෙන් අවුරුදු 50 කට පළමු මෙම උදයශ්චන්ද්‍ර රජුගේ මුත්තනුවූ අජාතසත්තු රජුන්ගේ කාලයෙහි මේ නුවර කරන ලද බව දිග්සඟියේ නිදානයෙහි දැනටද මේ නුවර ජනගහනාදියෙන් සාරබව තිබෙයි.
තවද මේ පොත ඉගැන්මෙන් ලැබියහැකි ප්‍රයෝජන, ශ්‍රැතො හිතොපදෙසොऽයං, යනාදී ශ්ලෝකයෙන් මෙහිම පහළවෙයි. සංස්කෘත භාෂාවෙහි දැක්‍ෂබවද, සියලු කාරණයෙහි විසිතුරුකථා ඇතිබවද, නීතිශාස්ත්‍රය දැක්මද යනා මේ ප්‍රයෝජන මෙයින් ලැබියහැකිවෙයි. මේ පොතද නීතිශාස්ත්‍රයට අන්තර්ගතවූ එකකි. මෙම පණ්ඩිතයා විසින් කරන ලද පඤ්චතන්ත්‍රය කෙරෙන්ද වෙනත් නීතිශාස්ත්‍ර පොත්වලින්ද කරුණු උදුරා ගෙනැන් මෙහි ලියනබවද සඳහන් කරතිබෙයි. නීතිශාස්ත්‍රය ප්‍රකාශකර තිබෙන පොත් නම්, ගුරු—ශුක්‍ර—කාමන්දක—මහාභාරත—පඤ්චතන්ත්‍ර—හිතොපදෙස යනා මේ ආදියයි. මේ පොතෙන් උගන්වන්නාවූ නීතිශාස්ත්‍රයනම් අෂ්ටාදශ විද්‍යාස්ථානයන් අතුරෙන් එකකි. ප්‍රධාන වූ ශාස්ත්‍ර වශයෙන් පවත්නා අෂ්ටාදශ විද්‍යාස්ථාන ද මෙහි කියයුතුය. ඒ මෙසේයි.
අංගානි චතුරො වෙදා මීමාංසා න්‍යායවිස්තරඃ පුරාණං ධර්ම ශාස්ත්‍රඤ්ච විද්‍යා හ්‍යෙතාශ්චතුර්දශ. ආයුර්වෙදො ධනුර්වෙදො ගාන්ධර්වශ්චෛව තෙ ත්‍රයඃ අර්ථශාස්ත්‍රං චතුර්ථන්තු විද්‍යා හ්‍යෂ්ටා දශෛවතූ.
සනුහෙයින් (මනාකොට අක්‍ෂරයන්ගේ කීම උගන්වන්නාවූ ශාස්ත්‍රයනැමතිවූ ශික්‍ෂාවය, සාමවෙදගත ගාථායොජනාදී ක්‍රියාවිධායකවූ—ආශ්වලායන-අපස්තම්භ-කාත්‍යායනාදීන් විසින් කරනලද සූත්‍රාන්තර්ගතවූ ශාස්ත්‍රයයි කියන ලද ක්‍රියා කල්ප විකල්පය, මහෙශාදී උවදෙසෙන් ශබ්දයන්ගේ රූප අවබොධ කරන්නාවූ ව්‍යාකරණ ශාස්ත්‍රය, ග්‍රහ නක්‍ෂත්‍රාදීන්ගේ ගමන් ස්වරූපාදිය නිශ්චය කරන්නාවූ ජ්‍යොතිර්විද්‍යායයි කියනුලබන මුහුර්ත ගණිතාදී විෂයයයි කියනලද ප්‍රකාශ ප්‍රකාශ්‍ය ශබ්දයන්ගේ වෙනස්කරන්නාවූ නිරුක්ති ශාස්ත්‍රය, අක්‍ෂරයන්ගේ නියමයයි කියනලද පිංගලාදීන් විසින් ප්‍රකාශිත ඡන්දස්ශාස්ත්‍රය යනා මේ) වෙදාංගභූතවූ ශාස්ත්‍ර හයද, (දශමණ්ඩලයෙහි සූක්තයන් එක්දහස් එක්සිය එකානුවක් ඇත්තාවූ සෘග්වෙදය, දෙවෙනිවූ යජුර්වෙදය, තුන්වෙනිවූ සාමවෙදය, සතරවෙනිවූ අථර්වණ වෙදය) යී යනාමේ වෙදසතරද, ජෛමිණී විසින් කරන ලද කර්මවිෂයවූද—බ්‍රහ්මවිෂයවූදයි දෙයාකාරවූ පරීක්‍ෂාව මුල්කොට තත්වාවබොධය කරන්නාවූ මීමාංසා ශාස්ත්‍රයද, ප්‍රවෘක්‍ෂභූත ද්‍යක්‍ෂපාදයන්ගේ අවබොධය පිණිස ගෞතමාදීන් විසින් කරනලද්දාවූ තාර්කික ශාස්ත්‍රනම්වූ න්‍යාය විස්තරයද, බ්‍රහ්මනාථයින් විසින් කියන ලදවූ අෂ්ටාදශාංගයෙන් යුක්තවූ වෛද්‍ය ශාස්ත්‍රයයි කියනලද ආයුර්වෙදය, භාරද්වාජයින් කියන ලද ධනුවිද්‍යාවූ ආයුධයන්ගෙන් මිදීම් ඈදිය ප්‍රකාශ කරන්නාවූ ධනුර්වෙදය, භරතමුනි විසින් කියනලද නැටුම් ගී ඈදිය විෂය කොට පවත්නා ගාන්ධර්වශාස්ත්‍රය, ගුරු—ශුක්‍ර—කාමන්දක—පඤ්චතන්ත්‍ර—මහාභාරත—හිතොපදෙසාදියෙහි කියනලද නීතිශාස්ත්‍රය යන මේ සතර මුලකී චතුර්දශ විද්‍යාවන්හා සමග අෂ්ටාදශ විද්‍යාවෝවෙත්.
මෙහි දක්වනලද ගුරුකම් එකින් එකටම ඥානය දියුණුවීම පිණිස හා ලෝකයාගේ හිත් පිනවීම ගෙණදීම පිණිසද අතිශයින් ප්‍රයෝජනවත් වූ අතිමනොහර කරුණුයි. ඒ නිසා මේ පොත ලොකයා විසින් භාවිත කටයුතු ප්‍රධාන වැදගත් උතුම් ප්‍රකරණයෙක් වෙයි. එහෙයින් බොහෝ කලකපටන් සංස්කෘත භාෂාව උගන්වන්නාවූ ගුරුවරුන් විසින්—බොම්බාය—බෙංගාලය—බාරාණසි—ආදි ඉන්දියා දෙශයෙහි සැම පලාත්වලම භාවිත කරවමින් එනවත්හැර යුරෝපයෙහි ප්‍රසිද්ධ ශාස්ත්‍ර සුශ්‍රූෂාකරවන්නාවූ පාඨශාලාවල අවුරුදු හැත්තෑවක පමණ කාලයකට ඉගැන්වීමට නියම කර තිබෙන බව පෙනෙයි.
තවද, සංස්කෘත ඉගෙණගන්නවුන් විසින් මෙපමණ බහුල වශයෙන් ප්‍රගුණකරන්නාවූ වෙන පොත් ඇත්නම් ස්වල්පයෙක. මේ පොත ඉන්දියා දෙශවාසීන් විසින් ඔවුන්ගේ භාෂාවලටද යුරෝප රටවාසීන් විසින් ඔවුන්ගේ භාෂාවලටද නගනලද්දේය. ඉංග්‍රීසි භාෂාවට බොහෝ දෙනෙක් විසින් නගා වෙන් වෙන් වශයෙන් පොත් කරන ලද්දාහුය. සංස්කෘතභාෂාවෙන් තිබෙන්නාවූ හිතොපදෙස පොත් සහ හින්දි ඉංග්‍රීසි භාෂාවලින් තිබෙන්නාවූ පොත්ද මෙකල ලක්දිව වාසීන්ට ලැබී එයින් කිසිකෙනෙක් ඉගෙණීම පිණිස ව්‍යාපාරවෙන්ඩවූන මේ කාලයෙහි මේ පොත සිංහල භාෂාවට නගා ලොකයාට දුන්නේනම් බොහෝ දෙනා එය නිරායාසයෙන්හා සතුටින් පුහුණු කිරීමෙන් ශාස්ත්‍රාභිවෘද්ධිමත්ව බොහෝ දෙවියන්ව සලකා අපේ ගැහැමි-මිනිස්සුත් සිංහල භාෂාවට නැත නැගෙයි. එහි යම් යම් හැදෙමෝන්හි ශ්‍රෙෂ්ඨ වශයෙන් හැඟීමෙත්ම එයද ලෝකාර්ථකාමී පණ්ඩිතයන් විසින් ශුද්ධකර පුහුණු කරවනු ලැබේවා: එබඳුවූ යම් ප්‍රමාදයක් මෙහි හටගත්තේ නමුදු ලොකයා මෙය ආදරයෙන් පිළිගෙණ භාවිතකළහොත් මගේ උත්සාහය සඵලවෙයි සිතමි. මේ ඇර ඉතා ඕනෑකමින් නිපදවා කියවාබලා කල්පනාවට ගැන්ම පිණිස උත්සාහ කළහොත් නූගත් නුවණ මදවූ බොහොදෙනාටත් මෙය වැදගත්වෙන්ට පුලුවන. ශ්ලොකය සහ සන්නයන් එක්වරක් කීමෙන් අභිප්‍රාය නොවැටහී ගියත් නැවත නැවත නිපවරක් කියවා බැලීමෙන් අභිප්‍රාය වැටහෙන්ට හැකිවෙයි. අභිප්‍රාය නොවැටහෙන්නවුන් විසින් මතුකියන ක්‍රමයටද කියවා බැලිය යුතු. ඒ මෙසේයි
අහාර්‍ය්‍යත්වාත්, (සොරුන් විසින්) පැහැරගත යුතු නොවෙන බැවින්ද; අනර්ඝ්‍යත්වාත්, අගය මෙතෙකැයි නියම කළ නොහැකි බැවින්ද; සර්වදා, හැමකල්හි; අක්‍ෂයත්වාච්ච, නොගෙවෙන බැවින්ද; සර්වද්‍රව්‍යෙෂු, සියලු ද්‍රව්‍යයන්ට වඩා; විද්‍යාව, ශාස්ත්‍රයම; අනුත්තමං: ද්‍රව්‍යයයි, අතිශයින් උතුම් කොටැ වූ ද්‍රව්‍යයයි; ආහුඃ, (පණ්ඩිතයෝ) කිහූ.
මෙහි සංස්කෘත භාෂාවෙහි පදයන් නොකියා, සොරුන් විසින් පැහැර ගත යුතු නොවෙන බැවින්ද, අගය මෙතෙකැයි නියම කළ නොහැකි බැවින්ද, හැමකල්හි නොගෙවෙන බැවින්ද, සියලු ද්‍රව්‍යයන්ට වඩා ශාස්ත්‍රයම අතිශයින් උතුම් කොටැ වූ ද්‍රව්‍යයයි පණ්ඩිතයෝ කිහූ. යනාමේ සිංහල භාෂාවේ සඳහන් පමණක් තියාල අදහස හැඳිනීම පහසුවෙයි. නොහැකිඟි කල මෙසේම අනික් සන්නද කියැන්නේම මැනවැ.
මෙහි මිත්‍රලාභනම් පරිච්ඡේදය, මිත්‍රභෙදනම් පරිච්ඡේදය, විග්‍රහනම් පරිච්ඡේදය, සන්ධිනම් පරිච්ඡේදයයි පරිච්ඡේද සතරක් වෙත්. නොයෙක් කථාහා මිශ්‍රව තිබෙන බැවින් අදහසක් පිළිවෙළින් අවබෝධ කරීමට දුෂ්කර වන බැවින් ද සියක් කථා කීපයක් ඇර අනික් කථාවන්ද සංක්‍ෂෙපොක්තියෙන් එහි අදහස පමණක් දැන ගැන්ම පිණිස දක්වා ඇති සංස්කෘත පාඨයනැතවූ පොතක් සමග එක්කර බැලීමෙන් කථාවල සංස්කෘත පාඨයන්ගේ අර්ථ දැනගන්නට කැමැත්තවුන්ට මේ පොත උපකාරවත් වෙන්නට පුළුවන එසේ කථාවන්ගේ අර්ථ දැනගැනීමට උත්සාහ ගැන්ම සංස්කෘත භාෂාව ඉගැන්මට මහත් හේතු වෙයි
තවද නොයෙක් දෙනා විසින් අච්චුගස්වන ලද හිතොපදෙස පොත් වල ශ්ලොකයන්ගේ අඩු වැඩි කම්හා එක. පිළිවෙළකට නැතිබවද පෙනෙයි එ පොත් අතුරෙන් කල්කතා නුවර ශ්‍රීතානාථ තර්කවාචස්පති පණ්ඩිතයා විසින් අච්චුගස්වන ලද හිතොපදෙසයෙහි ශ්ලොකයන් පිළිවෙළින් ලියමින් සකස්කර ඇතී. එසේ ලියන කල ශ්ලොක තුනක් ස්ථාන පාඨයන් දෙකක්ව තිබෙන බව පසුව දකින්ට ලැබුණු නිසා එයද මෙහි ලියන්නාමු.