විමතිවිනොදනී සමන්තපාසාදිකා ටීකා - චෝළිය කස්සප ථෙර.pdf

විමතිවිනොදනී සමන්තපාසාදිකා ටීකා යනු බුද්ධඝෝෂ හිමියන් විසින් විනය පිටකයට රචිත සමන්තපාසාදිකා අටුවාව පැහැදිලි කරමින් දකුණු ඉන්දියාවේ චෝළ දේශයේ වැඩ විසූ භදන්තාචරිය චෝළිය කස්සප මහාථෙරයන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලද පාලි විනය ටීකා ග්‍රන්ථයකි.

විනයට්ඨකථාවට අයත් සාරත්ථදීපනී සහ වජිරබුද්ධි ටීකාවල ඇති ඇතැම් ගැටලු සහ විනය කරුණු නිරවුල් කරමින් විමති දුරුකිරීම පිණිස මෙය රචනා කර ඇත. මෙම මුද්‍රණය රන්දොඹේ මහාචේතිය පිරිවෙන්හි බේරතුඩුවේ ධම්මාධාර තිස්ස තෙරුන් විසින් පුස්කොළ පිටපත් හතක් සහ බුරුම මුද්‍රිත පිටපත් දෙකක් ආශ්‍රයෙන් සංශෝධනය කර ඇති අතර, වළගෙදර සෝමාලෝක තිස්ස තෙරුන් විසින් අවසාන ශෝධනය සිදු කර ඇත.

අමරපුර නිකායේ මහානායක තොටගමුවේ පඤ්ඤාමෝලි තිස්ස මහා නායක ස්වාමීන්ද්‍රයන්ගේ අනුමැතියෙන් යුතුව වෛද්‍ය එච්. ගේබ්‍රියෙල් ද සිල්වා මහතාගේ ධන පරිත්‍යාගයෙන් කොළඹ ලක්ෂ්මන් මුද්‍රණාලයේදී බු.ව. 2478 (ක්‍රි.ව. 1935) දී ප්‍රථම වරට සිංහල අකුරින් මුද්‍රණය කර ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

PREFACE.

THE purity of the Buddha Sásana will be preserved so long as the Vinaya Dhamma is properly observed. It is therefore the duty of the pious to promote the glory and understanding of this code of priestly discipline.

Its rules are embodied in five Páli works, viz: Párájika Páli, Pácittiya Páli, Mahávagga Páli, Çulawagga Páli and Parivára Páli, which together constitute the Vinaya Pitaka.

In ancient times, the great commentator Buddhaghosa wrote a learned commentary on the Vinaya Pitaka. This is the Páli work known as Samanta Pásádiká. The Samanta Pásádiká was however so elaborate that two later commentaries were written in explanation of it. These were the Vajirabuddhi Tìkà of Vajirabuddhi Mahá Théró, and the Sáratthadípaní of the great commentator Sáriputta Sangha Rája. But the former was so brief and the latter so intricate that the great Pandit-Théró Çoliya Kassapa was led into writing a fresh commentary on the Samanta Pásádiká. In compiling this commentary he has not only utilised the earlier commentaries but also elucidated several points in the Vinaya Pitaka itself which had been overlooked in the Samanta Pásádiká. This work is known as the Vimati Vinódaní Tíká.

The Vimati Vinódaní Tíká has always been held in high estimation. It has been freely cited by such great scholars as the author of the Vinayálankára Tíká and our grand-tutor Panditáchariya Vimalasára Tissa Mahá Náyaka Théró and others as authority for their own views. Nevertheless, there has hitherto been in Ceylon no edition of this work in Sinhalese characters.

Accordingly, I who am a pupil of the late Mrammavansávatansa Dhammaratana Mahá Théró, incumbent of Sugatáráma in Maha Hunupitiya, Negombo, and of the Most Venerable Amarapura Ganapámokkháçariya Dhammakitti Siri Paññámóli Tissa Mahá Náyaka Théró, Principal of Mahácétiya Pirivena of Randombe, Ambalangoda, have prepared this revised edition of Vimati Vinódaní Tíká under tutorial guidance and with the help of seven ancient ola manuscripts, two Burmese books, and the text as well as the exegeses.

The present edition has been approved by our Venerable Tutor, the Chief High Priest of the Amarapura Sect. I would acknowledge the assistance of Moragallé Nánóbhása Tissa Théró and the Venerable Pandit Walagedera Sómálóka Tissa Théró. Vice-Principal of Mahácetiya Pirivena, in revising and correcting the proofs. Finally, I thank all those who kindly helped me by procuring manuscripts, and in other ways, as also Dr. H. Gabriel de Silva who has financed this publication, and the proprietors and staff of the Luxman Press where it has been printed.

BÉRATUDUWÉ DHAMMÁDHÁRA TISSA.
Mahácétiya Pirivena,
Randombe,
Ambalangoda.
16th October, 1935.

සඤ්ඤාපනං. PREFACE

සිරිමති සක්‍යකුල’න්තලික්ඛෙ සමුදිත හිමකර සරික්ඛකෙන පාවචන හිමරංසි පබොධිත බොධනෙය්‍ය කුමුද සඤ්ඡෙහෙන පරම හිත විධායකෙන සිරීමතා සුගත තථාගතෙන අත්ථස්ස නිණ්ණෙතාරා අමතස්ස දාතාරා අම්හාකං සත්ථාරා අභිසම්බොධිතො පභුති යාව අනුපාදිසෙසාය පරියන්ති නිබ්බාන ධාතුයා පරිනිබ්බානං, එත්ථ’නන්තරෙ දෙසිතං යං බො පන සකලං නවඞ්ග සත්ථු සාසන සඞ්ඛාතං පාවචනං සුපරිසුද්ධං විමුක්තිරස සම්පන්නං, තං අත්ථකාමෙන පරියාපුණි තබ්බත්තා ‘පරියත්තී’ති වොහරිස්සතෙ. සා බො පනෙ’සා පරියත්ති පකටානං සන්ති සපදානං පාවචන පසත්ථාන මාලිනී = පාලීත්‍ය’පි අභිධීයතෙ. විමුක්ති රසවසෙනෙ’කවිධා’පි ධම්ම විනයානං වසා දුවිධා භින්නා’යං පරියත්ති සුත්තා’භිධම්ම විනය සඞ්ඛාතානං පිටකානං වසා තිධා හොති.

තෙසු තීසු පිටකෙසු සුත්තන්ත පිටකෙ අධිචිත්ත සික්ඛා, අභිධම්ම පිටකෙ අධිපඤ්ඤා සික්ඛා, විනය පිටකෙ අධිසීල සික්ඛා චාති සික්ඛාත්තය’මෙව සඞ්ගහිතං හොති.

අනුබුද්ධ මහාසාවක මහාකස්සප ථෙර වර පමුඛෙහි සඞ්ගීති කාරකෙහි ඛීණාසවෙහි දීඝ පමාණානං බ්‍රහ්මජාලා දීනං චතුත්තීංස සුත්තානං සමූහතො සඞ්ගහිතො දීඝ නිකායො, මජ්ඣිම පමාණානං මූලපරියායා දීනං චාදිකානං දියඩ්ඪසත සුත්තානං සමූහතො සඞ්ගහිතො මජ්ඣිම නිකායො, ඔඝත්ථරණා දීනං සත්තසතා ධිකානං සත්තන්නං සුත්ත සහස්සානං චාසීතියා ච සුත්තානං සමූහතො සඞ්ගහිතො සංයුත්ත නිකායො, චිත්තපරියාදානාදීනං පඤ්ච සතා ධිකානං නවන්නං සුත්ත සහස්සානං සත්තපඤ්ඤාසාය ච සුත්තානං සමූහතො සඞ්ගහිතො අඞ්ගුත්තර නිකායො, ඨපෙත්වා විනය පිටකා’භිධම්ම පිටකානි චතුරො ච නිකායෙ තදඤ්ඤස්ස බුද්ධ වචනතො නිද්දිට්ඨානං ඛුද්දක පාඨාදීනං පඤ්චදසන්නං ගන්ථානං සමූහතො සඞ්ගහිතො ඛුද්දක නිකායො චාති පඤ්චහි නිකායෙහි පතිමණ්ඩිතං සුත්තන්ත පිටකං නාම.

චිත්ත විභාගා දීහි චතූහි විභාගෙහි සමුපෙතං ධම්මසඞ්ගණීප්පකරණං, ඛන්ධ විභඞ්ගා දීහි අට්ඨාරසහි විභඞ්ගෙහි පතිමණ්ඩිතං විභඞ්ගප්පකරණං, සබ්බසඞ්ගහා දීහි චුද්දසහි නයෙහි පරිපුණ්ණං ධාතුකථාප්පකරණං, ඛන්ධ පඤ්ඤත්තා දීහි ඡහි පඤ්ඤත්තීහි සඞ්ගහිතං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිප්ප කරණං, සකවාද පරවාද වසා දුවිධා භින්නෙහි අට්ඨස්ස සුත්තෙහි උපලක්ඛිතං කථාවත්ථුප්පකරණං, මූලයමක ඛන්ධයමකා දීහි දසහි යමකෙහි සමුපෙතං යමකප්පකරණං, හෙතු පච්චයා දීහි චතුවීසතියා පච්චය නයෙහි පතිමණ්ඩිතං අනුලොම පටිලොමා දි චතුබ්බිසති පධාන සඞ්ගහිතං පට්ඨානප්පකරණං වාති ඉමෙහි සත්තහි පකරණෙහි

සමත්ථාගතං අභිධම්ම පිටකා නාම. ඉති බො පති මානි වෙ යෙව පිටකානි සික්ඛා පඤ්ඤත්ති විරහිතෙහි සුත්තා දීහි සමලඞ්කතත්තා ධම්මො ඉචෙව ච සද්ධීති කාරකෙහි මභාවෙසිහි සම්මතානි හොන්ති.

භික්ඛු භික්ඛුනීනං සික්ඛා පඤ්ඤත්ති මුඛෙන දෙසිතා භගවතො ආණා දෙසනා විනයොති වොහරිස්සතෙ, විනෙති සික්ඛති සන්තො එතෙනාති = විනයොති වුත්තත්තා, සාවකානං කාය වාචානං විනයනතො පඤ්චවිධ පාතිමොක්ඛුද්දෙස සත්තා පත්ති ඛන්ධකා දි විවිධ නයත්තා ච. වුත්ත මෙවෙ’තං ÷

“විවිධ විසෙස නයත්තා - විනයනතො චෙ ව කාය වාචානං, විනය ත්ථ විදූහි අයං - විනයො විනයො ති අක්ඛාතො” ති.

උභයානි පාතිමොක්ඛානි උභතො විභඞ්ගා චතුවීසති ඛන්ධකා සොළස පරිවාරා ති සබ්බෙසො පනා’ය මෙව විනයො, තත්ථ විභඞ්ග නිද්දිට්ඨානං නිද්දෙස පදානං උද්දෙසභූතං පාතිමොක්ඛ මෙව භික්ඛු භික්ඛුනීනං වසා උභයානි පාතිමොක්ඛා නීති වුච්චන්තෙ, පාරාජික තෙරසකා’ නියත තිංසකානං සික්ඛාපදානං විභාග භූතා පාරාජිකපාළි ච, ඛුද්දක පාටිදෙසනීයාදීනං සික්ඛාපදානං විභාගභූතා පාචිත්තිය පාළි චාති ඉමාසු වීසු සඞ්ගහිතානං සික්ඛාපදානං සමූහො විභඞ්ගා ති ච, මහාවග්ග සඞ්ගහිතානං මහාකන්ධකා දීනං දසන්නං ඛන්ධකානං චුල්ල වග්ග සඞ්ගහිතානං කම්ම ඛන්ධකා දීනං ද්වාදසන්නං ඛන්ධකාන ඤ්ච සඞ්ගහ භූතා මහාවග්ගපාළි චුල්ලවග්ගපාළි සඞ්ඛාතා ඛන්ධකා ච, තෙස මෙව ච විභඞ්ග ඛන්ධ කානං විසෙසතො පාඨව ජනනත්ථං සම්පාදිතෙහි පඤ්ඤත්තිවාර කත්තාපත්ති වාරා දීහි සමුපෙතො පරිවාරො චාති උභතො විභඞ්ග ඛන්ධක පරිවාරානං වසා, තිවිධො ප්‍ය’යං විනයො පාරාජික පාචිත්තිය මහාවග්ග චුල්ලවග්ග පරිවාර ගන්ථානං වසා පඤ්චවිධො හොති, තං සබ්බං විනය පිටකං නාම.

සකල ලොකෙක දීපෙ භගවති පරිනිබ්බුතෙ චතුපටිසම්භිදා දි ගුණ සම ඞ්ගිනො මහා ඛීණාසවා මහාකස්සප ථෙර වර පමුඛා සාවකා පවර විචිත්තනය සම්පන්නං බොධනෙය්‍යස්ස සද්ධා නුරූපං යං තෙන භගවතා දෙසිතං සාරත්ථං පාවචනං යථා ධාරිතං තං ජොතයන්තා පාලයිංසු චෙව, අජාතසත්තුනා මහාරඤ්ඤා කතු’පකාරා සඞ්ගායිංසු.

තතො සාසනු’ජ්ජොතනෙ’ක දීපො’පමා යසත්ථෙරාදයො ඛීණාසවා චෙව කත පරප්පවාද නිම්මථනා මොග්ගලිපුත්තතිස්ස මහාඛීණාසව ථෙරාදයො ච අනුසඞ්ගායිංසු, පඤ්චසතිකා - සත්තසතිකා - සහස්සිකා ති තා සඞ්ගීතියො’නුක්කමෙන වොහාරං ගතා. පරිනිට්ඨිතාය තතිය සඞ්ගීතියා සම්බුද්ධ පරිනිබ්බානතො තිණ්ණං වස්ස සතාන මුපරි ඡතිංසතිමෙ වස්සෙ දෙවානම්පිය තිස්සස්ස රඤ්ඤො සාභාග්‍යෙන දීප පදීපො මහාමහින්දො මහා ඛීණාසව ථෙරා සහො සාසන මතතු තම්බපණ්ණිදීපෙ පතිට්ඨාපෙසි. තදා තෙන මහා ඛීණාසවෙන යථාධාරිතං සත්ථු සාසනං පාවචන මනවසෙස මෙව ඉධා’නීතං, සො යෙවා’නුබුද්ධ මහා ඛීණාසවො ස සිස්සෙහි මහාඅරිට්ඨථෙරා දීහි පුනදෙව තත්‍යා’පි සඞ්ගීතිං කාරාපෙසි. තතො සාතිරෙකානං තිණ්ණං වස්ස සතාන මුපරි මාතුල ජනපදෙ ආලොකලෙනෙ සන්නිපතිතා පඤ්චසත ඛීණාසවා ත’මෙව නවසෙසං සා’ටකථං තෙපිටකං බුද්ධවචනං අනුසඞ්ගායිත්වා පොත්ථකා රූළ්හමකංසු.

අථො කථියති එතායා ති අත්ථකථා සා ච නිරුත්තිනයෙන අට්ඨකථා ති ච වුච්චතෙ. සඞ්ගීතිකාරකෙහි තිණ්ණං පිටකානං සජ්ඣායනා’නන්තර මෙව තස්ස අත්ථවණ්ණනා රූපෙන වාචනාමග්ග මාරොපිතා බුද්ධස්ස භගවතො විත්ථාර දෙසනා යෙව හි අට්ඨකථා ජාතා, මහාඅට්ඨකථා ති වොහාර මුපගතා සා’ව මහාමහින්ද ථෙරෙන ලඞ්කාදීපං සමානීතා ලඞ්කිකෙහි මහාඅරිට්ඨථෙරාදීහි අරහන්තෙහි නිකාය’න්තරලද්ධි සඞ්කරපරිහාරත්ථං සීහලභාසාය සම්පාරූළ්හා සීහලට්ඨකථා නාම ජාතා.

තතො පච්චරියස්මිං නිසීදිත්වා ලඞ්කිකෙහි’යෙව මහාථෙරෙහි ලිඛිතා අත්ථ වණ්ණනා පච්චරියට්ඨකථා’ති ච, කුරුන්ද වෙලු විහාරෙ නිසීදිත්වා ලිඛිතා අත්ථවණ්ණනා කුරුන්දි ට්ඨකථා ති ච, අන්ධක (දමිළ) රටෙ කෙනචි මහාථෙරෙන ලිඛිතා අත්ථවණ්ණනා අන්ධකට්ඨකථා ති ච, සඞ්ඛෙප මුඛෙන ලිඛිතා අත්ථ වණ්ණනා සඞ්ඛෙපට්ඨකථා ති ච වොහාරමුපගතා. තා මහාඅට්ඨකථාදයො සීහලභාසාය යෙව තෙහි තෙහි ආචරියෙහි නිප්ඵාදිතා හොන්ති.

තතො අපරභාගෙ සම්බුද්ධ පරිනිබ්බානතො නවන්නං වස්සසතානමුපරි චතුපඤ්ඤාසතිමෙ වස්සෙ සිරිලඞ්කාදීපෙ අභිසිත්තස්ස සිරිනිවාස පර නාම ධෙය්‍යස්ස මහානාම රඤ්ඤො සමයෙ පරම විසුද්ධ සද්ධා බුද්ධි නිවාස භූතො බුද්ධඝොසො ති පකටො අට්ඨකථා චරියො නිජා චරියොත්ත’මෙන රෙවත ථෙරපාදෙන ව්‍යාපාරිතො ලඞ්කාදීප මුපගතො මහා විහාර වංසෙ කත්ථිකස්ස ආයස්මතො සංඝපාලමහාථෙරස්ස සන්තිකෙ සීහල ට්ඨකථාදයො සමුග්ගය්හ දීඝනිකායා දීනං සාධාරණ’ත්ථවණ්ණනා භූතං විසුද්ධිමග්ග’මෙව’දෙසෙ රචයිත්වා මහා විහාරියං මහාසඞ්ඝ මාරාධයි.

තතො පටිලද්ධ සබ්බ පසාදො රාජසම්මත පුරස්සරො සො භදන්තා චරිය බුද්ධඝොස මහාථෙරො සුත්තන්තපිටකෙ දීඝනිකාය - මජ්ඣිමනිකාය - සංයුත්ත නිකාය - අඞ්ගුත්තරනිකායානං - සුමඞ්ගලවිලාසිනී - පපඤ්චසූදනී - සාරත්ථප්ප කාසිනී - මනොරථපූරණීති නාමෙනුත්තර පත්තිතා චතස්සො, ඛුද්දක නිකායෙ ඛුද්දකපාඨ - සුත්තනිපාත - ධම්මපද - ජාතකානං පච්චෙකං චතස්සො ච, අභිධම්ම පිටකෙ ධම්මසඞ්ගණීප්පකරණස්ස අත්ථසාලිනී නාමෙන විභඞ්ගප්පකරණස්ස සම්මොහවිනොදනී නාමෙන අවසිට්ඨ පකරණානං පඤ්චප්පකරණ ට්ඨකථා නාමෙනාති තිස්සො ච අට්ඨකථායො විරචයි.

අථා පරභාගෙ ඉතිවුත්තක - පෙතවත්ථු - චරියාපිටක - ථෙරගාථා - ථෙරී ගාථා - උදාන - විමානවත්ථු - අපදාන ට්ඨකථායො ආචරියො බදරතිත්ථෙ ධම්මපාලත්ථෙරෙන ච, බුද්ධවංස ට්ඨකථා ආචරිය බුද්ධදත්ත ථෙරෙන ච, පටිසම්භිදා මග්ගස්ස ට්ඨකථා ආචරිය මහානාම ථෙරෙන ච, නිද්දෙසස්සට්ඨකථා ආචරිය උපසෙන ථෙරෙන ච සම්පාදයිංසු. ආයස්මතා බුද්ධඝොසාචරියෙනෙව විනයෙ උභතො විභඞ්ගෙසු වත්ථු - පද භාජනීය - තික පරිච්ඡෙද - අන්තරා පත්ති - අනාපත්ති වසෙන විභත්තානං නිද්දෙසානං ඨිත නිධානෙ ඨිතස්ස මාතිකා සඞ්ඛාතස්ස පාතිමොක්ඛස්ස අත්ථවණ්ණනා භූතා කඞ්ඛාවිතරණී ති නාමෙනුත්තර පත්තිතා මාතිකට්ඨකථා විරචිතා.

සකලස්සෙව විනයපිටකස්ස අට්ඨකථා සමන්තපාසාදිකා ති නාමෙනුත්තර පත්තිතා සත්තිකා සත්ත වීසති සහස්ස ගන්ථ පතිමණ්ඩිතා අත්ථවණ්ණනා හොති, සා තස්ස මහානාම රඤ්ඤො අභිසෙකතො සම වීසතිමෙ වස්සෙ සමාරද්ධා එකවීසතිමෙ වස්සෙ නිට්ඨාපිතා’සි. වුත්තං හෙ’තං සමන්තපාසාදිකාය ÷

“පාලයන්තස්ස සකලං - ලඞ්කාදීපං නිරබ්බුදං, රඤ්ඤො සිරිනිවාසස්ස - සිරිපාල යසස්සිනො. සමවීසතිමෙ ඛෙමෙ - ජය සංවච්ඡරෙ අයං, ආරද්ධා එකවීසම්හි - සම්පත්තෙ පරිතිට්ඨිතා” ති.

තතො අපරභාගෙ තස්සා අට්ඨකථාය දුබ්බොධට්ඨානං පදානං අත්ථ වණ්ණනා රූපෙන තෙහි තෙහි තිපිටක පරියත්ති ධරෙහි මහාකවීහි ගණ්ඨි පදානි නිප්ඵාදිතානි අහෙසුං. විනය ට්ඨකථාය සීහලභාසාය යෙව මහා ගණ්ඨිපද - මජ්ඣිම ගණ්ඨිපද - චූල නාමානි තීණි ගණ්ඨිපදානි අහෙසුං. මාගධභාසාය පි එක මෙව ගණ්ඨිපද මාසි.

වුත්තං හෙ’තං සාසන වංස දීපෙ ÷

“තයො ගණ්ඨිපදා චූල - මහා මජ්ඣිම සඤ්ඤිතා, ලඞ්කාදීප නිවාසීහි - ථෙරෙහි ච පුරා කතා” ති.

තෙහි ගණ්ඨිපදෙහි අත්ථාවබොධො දුක්කරො’යෙවා’ති මඤ්ඤෙ’ආචරියා ටීකා ගන්ථෙ යථාසමයං විරචයිංසු. භදන්තා චරිය වජිරබුද්ධි මහාථෙර පාදෙන විරචිතා වජිරබුද්ධි ටීකා විනය ට්ඨකථාය ආදිමටීකා හොති. තතො අපරභාගෙ එකාය සුතියා අනෙක සහස්ස ගන්ථා නං ධාරණ සමත්ථෙන වජිරූපම ඤාණෙන ටීකා චරිය සිරි සාරිපුත්ත සංඝරාජ මහාථෙරපාදෙන පොරාණා චරියෙහි කතානි ලීනත්ථවණ්ණනා ගණ්ඨිපදා දීනි ඔලොකෙන්තෙන තානි න සබ්බසො භික්ඛූන මත්ථාවහානී’ති සුපරිසුද්ධා සුවිචික්ඛණා සාරත්ථදීපනී නාම විනය ට්ඨකථාය ටීකා විරචිතා.

වුත්තං හෙ’තං තත්ථෙ’වාදෙ ÷

“පොරාණෙහි කතං යන්තු - ලීන ත්ථස්ස පකාසනං, න තං සබ්බං භික්ඛූනං - අත්ථං සාධෙති සබ්බසො. දුච්ඡෙජ්ජාය සභාවාය - සීහලාය නිරුත්තියා, ගණ්ඨිපදෙසු නෙකෙසු - ලිඛිතං කිඤ්චි කත්ථචි. = පෙ = භාසන්තරං තතො හිත්වා - සාර මාදාය සබ්බසො, අනාකුලං කරිස්සාමි - පරිපුණ්ණ විනිච්ඡයං” ති.

සන්ති තද ඤ්ඤා’පි පාලිමුත්තක විනය විනිච්ඡය ටීකා කඞ්ඛාවිතරණී ටීකා දිකා මහත්ථං සාධෙන්තියො විනයත්ථාවගමෙ.

කා නාමා යං ටීකා? කෙන කදා විරචිතා? කථං සම්භාවයන්ති කවයො ති? විනය ට්ඨකථාය ආදිම ටීකා අතිසඞ්ඛෙප මුඛෙන විරචිතා ගණ්ඨිපද රූපා න සබ්බසො විනය ත්ථාවගමෙ උපකාරාය වත්තතෙ. අපරා සාරත්ථදීපනී නාම ටීකා අතිවිත්ථාරගතා විනය ත්ථාව ගමෙ කිඤ්චිත්ථානං විමතිවිනොදනී විභෙසාය වත්තතෙ. තානි චීනි යෙව ටීකානි විනයස්ස ටීකා සුබාධිගමො න හොති, ඉති තාසං අන්තානුබුද්ධං අප්ප වතතිතො චෙ ව අඤ්ඤ ඤ්ඤ විසදිසට්ඨානානං විජ්ජ මානත්තා ච තා පන විනයෙ විමතිං විනොදෙතුං අසමත්ථා හොන්ති, තස්මා යෙව විමතියො කඞ්ඛා නුදනති අතික්කමනති විනයෙ සෙට්ඨායා ති = විමති විනොදනී ත්‍ය ස්ස සඤ්ඤා සමුල්ලසිතා; විනයො ද්ධි කරණෙ තරඞ්ගී නිබිස්සෙසා සමනතපාසාදිකාය විනය ට්ඨකථාය නිම්මලා යං ටීකා භදන්තා චරියෙන චොළිය කස්සප මහාථෙර වරෙන විනයටීකාදීනං සාර මාදාය සංඛෙප රූපෙන විරචිතා හොති. විනය පාළියා ආගතානි අට්ඨකථාය අවණ්ණිතානි දුරවබොධ ඨානානි පි බහුසො තු වණ්ණිතානි. ටීකා චරියෙහි පි විරුද්ධඨානානං සොධනවසො දස්සිත විනිච්ඡයො පනෙ තස්සා, චරියස්ස විනය වෙසාරජ්ජ ඤෙය්‍ය ව සුවිසද කුසග්ග බුද්ධිප්පභාවො ඤෙව දස්සෙති.

දක්ඛිණ ජම්බුදීපිකෙසු දෙශෙසු චොළරට්ඨං පන ලඞ්කායා සමීපන නෙව හොති. තස්මිං තස්මිං සමයෙ තතො පණ්ඩිතාදයො ඉධා ගම්ම පබ්බජ්ජු ප ගතා චෙව සම්මුණහිත බුද්ධවිනයා වා සුං. තෙසඤ්ච කෙ අතිවිය චතුරතරා ජීන වචන තය පටිවීණා ජිනසාසනං ජොතයිංසු, සීහල භූපාලාදයො ච තෙසං සක්කාර සම්මාන මකංසු, මහාපරක්කමබාහු රඤ්ඤො සමයෙ චොළකුලත්ත කතාමෙතෙ කො විහාරො පි තෙස මෙව ත්‍ථය විසෙසතො තෙන රඤ්ඤා කාරාපිතො ආසි. තතො ධර්‍මාර්ජුනශ්‍රී ප්‍රකාශීසො පරක්කමබාහු රජා පි සාසනු ජ්ජොතනත්ථං ස පාගතෙ දූතෙ චොළරට්ඨං පෙසෙසි, තතො සික්ඛා, කාමෙ සුපෙසලෙ ධම්ම විනයනයඤ්ඤූචණෙ චොළිය භික්ඛූ ඉධා නෙත්වා, සිද්ධි කෙහි සමං සම්ගෙහ කාරෙත්වා සාසනං විරං ජොතයී ති ච, තථා තස්මිං සෙලපුරෙ අභිසීතස්ස චතුත්ථ (දුතිය) පරක්කමබාහු රඤ්ඤෙ ආචරියො පි චොළියො යෙවා ති ච ඉතිහාස ඤ්ඤනතා විසඤ්ඤනතා වදන්ති. ඉමිස්සා ටීකාය පනන දිස්සතෙ කත්තු නාම පරිදීපනා දිකා කාචි පවත්ති, තස්මා, යෙවෙ ත් කතකාරං පති මතාභෙදා පි වත්තන්ති, කින්ති සෙසපතනස්ස රාජමන්දිර මුදලිඤ්ඤස්ස ඒ. ඇම්. ගුණසෙඛර මහාසයස්ස සද්ධම්ම කොෂ ගනෙ ච සත්‍ථා චරිය වරෙන ජී. පී. මලලසෙඛර මහාසයෙන කත පාලිසාහිත්‍යයෙ නමිබානෙ ගනෙ ච විමතිවිනොදනී කත්තා උදුම්බරගිරි විහාරීස්ස මහාකස්සප සඞ්ඝරාජා ති වුත්තං, න සා මති අතිසච්චාවිශයා.

සම්බුද්ධ පරිනිබ්බානතො සත්ත සතා ධිකස්ස වස්ස සහස්සස්ස, පරි තතියෙ සරදෙ පුලත්ථිපුරෙ පතත රජ්ජාභිසෙකස්ස සිරී සද්ධම්බොධි පරක්කම බාහු මහා රඤ්ඤු සාසනුජ්ජොතනෙ පමුඛොපකාරකො සඞ්ඝජ්ජ මහාක ඤ්ඤපොථෙරොවාසී, න දූණාමිස්සො ටීකා චරියො සාරිපුත්ත සංඝරාජ මහා ථෙරො අහොසි, තෙන සාරිපුත්ත මහාසාමිනා විනය ඨකථාය විරචිතා සාරත්ථ දීපනී නාම ටීකා, තටීකාය පමාදඨානානි බහුසො සඤ්ඤස්සයතා සතා විමති විනොදනී කත්තාරා සුනිපුණවිනය විනිච්ඡය නයො අත්තනො ගනෙ තත්ථ තත්ථෙව දස්සිතො. තෙන පඤ්ඤායති සාරිපුත්තත්ථෙර මහාසාමිනො අපරභාගෙ අය ම් චරියො සාසනු ජ්ජොතනෙ සහායො අහොසී ති. කිං බහුනා? ඉමිස්සා ටීකායා ගනෙථහි පි පාඨෙහි න සො සීහළිකො මහාකස්ස පො ති විදූහි අනුමීයතෙ. භවනති වාතු ÷ “පුබ්බෙ කිර ඉමස්මිං දමිළ රටෙ කාවි භීතතාලද්ධිකො නාගසෙනො නාම ථෙරො කුණ්ඩලකෙසී වත්ථුං පරවාද මර්‍ථන නය දස්සනත්ථං දමිළ කබ්බ රූපෙන කාරෙනෙතා” ඉච්චා දයො පාඨා. තෙසං දස්සනතො පි තතො මහාකස්සප සංඝරත්ථනො අඤ්ඤෙය්ව මා යස්මා චොළිය කස්සප මහාථෙරො ති ච සුචිඤ්ඤායතෙ ච.

තස්මා තෙසං කවීනං මහාසයානං සා මඤ්ඤනා පමාද ජා ති මඤ්ඤාමි. වාලුකාතීථෙ අම්බරුක්ඛාරාම මහා විහාර මජ්ඣා වුත්ථස්ස කවි චකකවත්ති සාමිනො අමරපුර ගණ පාමොක්ඛා චරිය අරිය වංසාලඞ්කාර විමලසාර තිස්සාභි ධානස්ස අමරපුර නිකායස්මිං මහානායක සාමිනො’ මහාකං පාවචී යුත්තමස්ස සාසනවංසදීපො ති පතීතස්මිං කවි සම්භාවිත මහාකබ්බ ගනෙ එකාදසමා ධිකාරෙ ÷

1204 “ථෙරෙන කස්සප ව්හෙන - චොළ රටස් නිවාසිනා, කවිනා රචිතා ටීකා - විමත්‍යා දිවිනොදනී.

1205 ටීකා යං විනය ඤ්ඤහි - පසත්‍ථා ත්ථ සුචණ්ණනා, විනයොදධිපාරස්ස - තරණෙ තරණී සමා” ති.

ඉමාහි වීහි ගාථාහි විමති විනොදනී ටීකා කාරකො චොළිය දෙසිකො ති පකාසිතො. ලුචීස් ද සොයිසා භිධානස්ස ලඞ්කාදීපෙ අතීත මහාමුදලිඤ්ඤස්ස පාවිත ගන්ථා වලිය මපි ආබග්ග කබර මුද්දිතාය, මරම්ම ගන්ථවංසෙ ච තථෙ ව දිස්සතෙ, තස්මා ය ඹා චරියො විනය විසාරදො පිටකත්තය පාරගො චොළිය කස්සපො ති පකටො මහාථෙරො ති නිට්ඨමෙ ත්ථ ගන්තබ්බං.

අය මාචරියො කස්මිං සමයෙ විහාසී ති අනුමාතු මපි ඔකාසො න දිස්සතෙ. තථා පි ලඞ්කාදීපෙ කෙතතිංස වස්සං රජ්ජ මනුසාසිතස්ස පුලත්ථි පුරාභි වාසිනො සිරි සද්ධම්බොධි පරක්කමබාහු මහාරාජස්ස සමයෙ ටීකා චරියස්ස සිරි සාරිපුත්ත සංඝරාජ මහාථෙරවරස්ස සිස්සෙනා යසමතා බුද්ධනාග මහාථෙරපාදෙන විරචිතාය විනය ත්ථ මඤ්ජුසා ටීකාය පි ඉමිස්සා නාමමත්ත මපි න දිස්සතෙ. නිජා චරිසුත්තමෙන විරචිතාය සාරත්ථදීපනියා දෙසමපි සඤ්ඤස්සනෙත විරචිතං පනි මං ටීකං පති සො පනා යසමා බුද්ධනාගතථෙරො අත්තනො ගනෙථ න කිඤ්චි පි දස්සෙසි. තස්මා’යං විමතිවිනොදනී කත්තා තතො අපරභාගෙ විහාසි ති මඤ්ඤෙ, සම්බුද්ධ පරිනිබ්බානතො එකසතා ධිකානං චින්නං වස්සසහස්සාන මුපරි මරම්ම විසයෙ තම්බදීපරට්ඨෙ රතනාපුණ්ණ නගරෙ තිරිය පබ්බත වාසිනා තිපෙටකාචරිය ථෙර පාදෙන විරචිතාය විනයාලඞ්කාර ටීකාය තත්ථ තත්ථ බහුසො ඉමිස්සා ටීකායා ගත පාඨා දිස්සනෙත, තස්මා තතොපුරෙ අයං නිප්ඵාදිතො ති ඤායතෙ, ඉති අනුමිනනෙනතන මයා ඉතො චතුන්නං වස්සසතානං පුබ්බෙ විරචිතා ය ම් ති අනුමීයතෙ, ඉමිස්සා නිප්ඵාදනතො පහුති යෙ යෙ ගන්ථා විනයඤ්ඤූහි විදූහි නිප්පාදිතා, තෙ සබ්බෙ විනය නයං පති සුනිපුණං විනිච්ඡයං දස්සෙනතා බහුසො විමතිවිනොදනී මත මනුවත්තා තං සම්භාවෙතා වානෙසුං. තෙපන විනයාලඞ්කාර ටීකා කත්තුභූතො නෙපිටකාචරියො, සීමාලඞ්කර දීපනී කත්තුභූතො සිරි විමලසාර තිස්ස මහානායක ථෙරො වාති එව මාදයො මහාකවයො හොනති. අපි ච මරම්ම රට්ඨනං තෙරසමෙ සත සංවච්ඡරෙ ආදිම භාගෙ සිරිසුධම්ම තිලොක පවර මහාරාජා මරම්ම විසයෙ රාජා අහොසි, තස්මිං සමයෙ අග්ගධම්මාලඞ්කාර කවිධජ මහාධම්ම රජාධිරාජගුරුනා මහාථෙරපාදෙන ඉමිස්සා පසත්ථා ත්ථ වණ්ණනා මරම්ම භාසාය විරචිතා තස්මිං විසයෙ විනයස්සා ධිගමෙ මහත්ථං සාධෙන්තී චත්තතෙ ති සූයතෙ.

චොල දෙස නිවාසිනා භදන්තා චරිය කස්සප මහාථෙර සාමිනා යං මාග ධාය නිරුත්තියා විරචිතා පි චොළියකඛරෙහි ච ලිඛිතා ති අනුමීයතෙ. තතො මරම්ම විසයං නෙත්වා තෙස මක්ඛරෙහි ලිඛිතා තතො සීහලක්ඛරෙහි ලිඛිතා සීහලදීපං සමානීතා යාවජ්ජතනා ලිපිඛනම් අක්ඛර විපල්ලාස ඌනාතිරිත්තතා දි විවිධ දෙස සමාකුලා අපරි සුද්ධා අමුද්දිතා වා හොසි. නා යං තාව ස්‍යාම - කම්බොජ - ආබග ලකඛරෙහි තෙසු තෙසු රටෙසු සංසොධිය මුද්දිතාති සූයතෙ. මරම්ම විසයෙ පන චිකඛත්තුං සොධිය පාකථි කතා පි ඌනාතිරෙක ඨානා දීහි සම්පෙතායෙව. බහුසො තු ගන්ථනතරා සම්මුද්ධරණා නිද්දිට්ඨා පාඨනතරාදයො පාරාජිකපාළි ආදීහි මූලගන්ථෙහි විසමා ච දිස්සනෙත. සීහල කබර ලිඛිත පොත්ථකෙසු පි කාලනතර ජාත දෙසා දීං පති කා නාව කථා? අපරිසුද්ධා ව. ඉති සබ්බසො යං ටීකා ලිපිදොසාදීහි සම්පෙතා විරමතු පොත්කා ලයනතර ගතා වා හොසි. අම්හාකං ආචරියූතමෙන මහාචෙතිය පරිවෙණා ධිපතිනා අමරපුර ගණපාමොක්ඛා චරිය ධම්මකිත්ති සිරි පඤ්ඤාමොලි තිස්සා භිධානෙන අමරපුරනිකායස්මිං මහානායක ථෙරවරෙන ඉමිස්සා සංසොධනං පති ව්‍යාපාරිතො හං මිගමු නගරාසන්නෙ මහහුනුපිටිය ගාමෙ සුගතාරාම මහා විහාර මජ්ඣා වුත්ථස්ස සද්ධාරඤ්ඤාදි ගුණරතන නිධාතභූතස්ස මුම්මවංසාවතංස ගණාචරිය සිරි ධම්මරතන තිස්සාභිධානස්ස දිවඞ්ග තස්ස මම උපජ්ඣා චරියු තතමස්ස ච නාමසෙස භූතස්ස මම පිතුනො හෙතු මුනි හර්මානිස් ද සිල්වා මහාසයස්ස ච පුඤ්ඤ ප්පහතං කත්තුකාමො වින යත්ථා වගමෙ පරමො පකාරභූතස්ස ඉමිස්සා ගන්ථස්ස සංසොධනෙ කතාදරො තදත්ථ පස්සුතො ආසිං. තස්මිං නියුත්තො සං සා යථක්කථං විනයපිටකං සමො ලොකයං වජිරබුද්ධි - සාරත්ථදීපනී - විනය ත්ථමඤ්ජුසා - විනයාලඞ්කාරටීකා දීහි ච කඞ්ඛාවිතරණී - පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡය දීහි ච සංසන්දෙයං ආචරි යොප දෙස ඤ්ච සමාදාය මහතා පරිස්සමෙන යථාබලං යථාමති තං සංසොධෙසිං. තස්මිං සංසොධනෙ සුත්තනත පිටකෙ දීඝනිකායා දයො ච අභිධම්ම පිටකෙ ධම්මසඞ්ගණීප් පකරණාදයො ච පාඨනතර සමීකරණ විසයෙ පරමො පකාරා හෙසුං. යත්ථ කත්ථි අත්‍රා පි විපල්ලාසකඛර සංඤාතා නුවිතා

පාඨාදයො විජ්ජනෙත, තථා පි සබ්බෙසු පටිපොත්ථකෙසු තථෙ වා ගතත්තා තා නං තෙස මඤ්ඤථා කරණ මකරිං. සබ්බන්ථ විසුද්ධිය ඨාන පාඨනතරා දයො අදොලිපි වසෙන දස්සෙසිං. විසෙසතො සාරත්ථදීපනියං දිස්සමානෙසු විසුද්ධ සට්ඨානෙසු අට්ඨකථා පාඨානං චෙව තතො උද්ධරිය ඉධ නිද්දිට්ඨානං වාක්‍යා නං ච විසමතා අදොලිපි වසෙන නිද්දිට්ඨා. කත්ථචි මුද්දකණතො පර මපු ඉමිස්සා අනෙනතාගධ කරණීයා පාඨනතරා දයො මමා නවධානෙන අදො ලිපිසු අනෙත්තාගධා ජාතා පුන දිට්ඨා, සුද්ධිපත්තෙන තෙ අනෙත්තා ගධා කතා. පටි සඛරණස්මිං විසෙසතො පති මං පරිසීලයනතානං සුඛ ගය්හන ධාරණත්ථං විනය පාළිතො සමුද්ධිතානං මූලපාඨානං “ ” ඉමිනා ලක්ඛණෙනි ධ විසිඨානං වචනානං චෙව අට්ඨකථාය සංවණ්ණෙතබ්බානං සමුද්ධටානං කාලවණ්ණ දික්ඛිතානං වචනානං ච සද්ධභං අකාරාදි අනුක්කමණීකා වසෙන ගන්ථා වසාතො යොජයිං. යජෙජ් ත්ථ හම පමාද පතිතා යෙ කෙචි දෙසා විජ්ජනති චෙ තෙ විනයඤ්ඤූ නෙ විඤ්ඤුතො පරියත්ති සාසනාභි වුද්ධියා සොධයන්තු ති ගාරවෙන නිවෙද යාමි. යෙ කෙචි විනය විසාරදා තානි පමාදඨානානි යථා විනයං ලිඛිත්වා පෙසෙය්‍යුං සාදරං පටිගය්හ දුතියා හි සබ්බරණෙ අනෙනතාගධං කරිස්සාමි.

අථිචම්හාකං පරිස්සමකාරෙ ඉමස්මිං සංසොධනස්මිං අම්හාකං ආචරියුත්ත මස්ස සිරිමතො මහාචෙතිය පරිවෙණා ධිපතිනො මහානායක ථෙරවරස්ස විසිද්ධො පදෙස ප්පදාන සුඛකං සමාදර පටිගහණඤ්ච, ඉමස්මිං පරිවෙ ණස්මිං ආදිකතො පපභුති ආචරියපද මූලධකතවතා සිරි නාගපුප්ඵාරාමා ධිපතිනා අමරපුර වංසා වතංස නීපෙටකා චරියෙන උදුම්බර ධම්මරක්ඛිත තිස්සා භිධා නෙන ගරුනා මහාකං අමරපුර නිකායස්මිං අනුනායක ථෙරපාදෙන සංසො ධනං පති දින්නො පදෙස ඤ්ච, කොස්ගොඩ ගල්වෙහෙර ගාමෙ සිරි විජය බොධිරාජා රුමාධි පතිනා ජීනව්ර සද්ධම්මවංස පාල ගණාචරිය සිරි සීලක්ඛන්ධා භිධානෙන අමරපුර සිරිසද්ධම්මවංස නිකායස්මිං මහානායක ථෙරපාදෙන ච, විජ්ජොදය පරිවෙණ පොජ්ඣා ල්යා ධිපතිනා හික්කඩුවේ සිරි පෙමානන්ද, භිධානෙන මහාථෙර පාදෙන ච, කොස්ගොඩ හැගල්ල ගාමෙ අමරමුණි විහාර මජ්ඣා වුජ්ඞාත සිරි අරියවංසාලඞ්කාර සුමනසාර තිස්සා භිධාන නායක ථෙරපාදෙන ච, සෙඛණ්ඩසෙල නගරෙ කුණ්ඩසාල රාජමහා විහාර පොත්ථ කාලයාධිපතිනා රඹුක්වැල්ලෙ සිරි ධම්මරකඛිත මෙධඞ්කර ථෙර පාදෙන ච, මොරගල්ලගාමෙ ගන්ධාරාම විහාරමජ්ඣාවුථෙන සිරිවිමලජොති තිස්ස ථෙරෙන ච, අඹරුක්ඛාරාමාධිවාසිනා අහුන්ගල්ලෙ අනොමදස්සී තිස්ස ථෙරෙන ච පුරලිඛිත පොත්ථානුප්පදානෙන කතුපකාරඤ්ච ගාරවපුරස්සරං අනුස්සරමි. විසෙසතො පන කළුවාමෝදර ගාමෙ කල්‍යාණාරාමවිහාරවාසී ආයසමතා මොරගල්ලෙ සිරිඤාණොභාසතිස්සථෙරෙණ පරිසොධනෙ මිස්සා පාඨනතර සමීකරණ පුරලිඛිත ගන්ථානුප්පදානාදිනා බහුසොපකාර මකාසි. තථෙවිමස්මිං පරිවෙණස්මිං ආචරියධුරප්පතෙනා මොරගල සිරි සාසන තිලකතිස්සථෙරෙණ ච සොධනීය ඵලකාවලොකනාදිනා උපත්ථම්භො අහොසි.

අපිච ඉමිස්සා සංසොධනා’ හිසංඛරණ විසයෙ අම්හාකං ආචරියූතතමස්ස මහාචෙතිය පරිවෙණාධිපතිනො මහානායක ථෙරවරස්සෙ ‘ව සිස්සස්ස වෙතන මහාචෙතිය පරිවෙණාවරියෙනා ‘යසමතා පණ්ඩිත වලගෙදර සොමාලොක තිස්ස ථෙරෙන තත්ථ තත්ථ සංසයට්ඨාන විසදිකරණ ඔසාන සුද්ධිපත්තා.’වලොකනාදිනා කතූපකාරො බහුසො’ම්හාකං පරිස්සම විනොද නායා ‘හොසි.

ලක්‍ෂ්මන් යන්ත්‍රාලයා ‘ධිකාරිනො පී. සිරි ජීනෙන්ද්‍රද්‍යසා ‘භිධානස්ස සොගතස්ස ච තස්මිං මුද්දඞ්කණෙ නියුත්තානං සාධූනං ච, පාකටීකරණ විසයෙ ධන පරිච්චාගස්ස එච්. ගේබ්‍රියෙල් ද සිල්වා ආබග්ග වෙජ්ජා ‘චරිය මහාසයස්ස ච, තද’ඤ්ඤෙසං කතු’පකාරානං සාධූනං ච ථුතිං කරොමි. මයා සංසොධනා’දිවසො මිස්සා පටිලද්ධං පුඤ්ඤං දිවඞ්ගතස්ස මම උපජ්ඣාවරි යු’ත්තමස්ස මම පිතුනො සොගත මහාසයස්ස ච නිබ්බාන සුබාධිගමාය අභිවුද්ධියා හොතු ති පත්ථයාමි.

යජෙජ් ‘ත්ථ සනති මම කෙචි පමාද දෙසා, සොධෙන්තු සාධු විබුධා විනයඤ්ඤුනො තෙ, ‘යො මං විනෙයි විනයාදිසු ධම්මකිත්ති- පඤ්ඤාදිමොලි යති සද්ධිපති විභාතු.

යෙ මෙ හිත’ත්ථ නිරතා සදයා සුසන්තා, ආචෙර පාදපවරා ජනකාදි ඤාතී, මිත්තා ‘දයො ච අනුමොදිය පුඤ්ඤ’මෙතං, ඛෙමං ඵුසන්තු සුඛිනා ‘නු භවන්තු සබ්බ.

විඤ්ඤාපිත මිදං සිරිසත සුගත පරිනිබ්බානතො චතුස්සතා ධිකානං ද්වින්නං වස්සසහස්සාන මු’පරි අට්ඨසත්තතිමෙ සොගතෙ වස්සෙ අස්සයුජස්සා- සිතෙන පඤ්චමෙ බුධවාරෙ ති.

නිවං.

බේරතුඩුවේ ධම්මාධාර තිස්ස.

2478 / 1935 10. 16. මහාචෙතිය පරිවෙණතො.

බේරතුඩුවේ ධම්මාධාර තිස්ස.
2478 / 1935 10. 16. මහාචෙතිය පරිවෙණතො.