සූවිසි මහ ගුණය

පටුන වෙත

 

 

රේරුකානේ චන්දවිමල මහනාහිමි

 

 

සූවිසි මහ ගුණය

(නම වන මුද්‍රණය)

 

 

මහාචාර්ය රේරුකානේ චන්දවිමල

(සාහිත්‍ය චක්‍රවර්ති, පණ්ඩිත, ප්‍රවචන විශාරද,

අමරපුර මහා මහෝපාධ්‍යාය ශාසන ශෝභන, ශ්‍රී සද්ධර්ම ශිරෝමණි)

මහානායක ස්වාමිපාදයන්වහන්සේ විසින්

සම්පාදිතයි.

 

 

2549
2005

පටුන

ප්‍රස්තාවනා... viii

සූවිසි මහ ගුණය. 1

1 අරහං ගුණය. 6

භික්ෂුන් සැටනමක් රහත්වීම. 10

උපාසිකාවක් නිසා රහත් වු මහා මිත්‍ර තෙරුන් වහන්සේ....... 12

පුණ්ණ දුගියා  සිටුවරයකු වීම. 14

හිසකේ විකුණා  දන් දුන් කාන්තාවක්.. 19

අන්නභාර දුගියාගේ කථාව. 21

ලොව්තුරා බුදුන්ගේ දක්ෂිණාර්හ භාවය. 26

අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සලේගේ ප්‍රර්ථනාව. 30

මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් චරිතය. 37

අරහං ගුණයේ මහන්තත්වය. 62

අරහං ගුණයේ බලමහිමය. 63

අරහං යන වචනයේ නොයෙක් තේරුම්. 65

ධර්‍මචක්‍රය. 66

2 සම්මා සම්බුඬ ගුණය. 80

දුක්ඛ සත්‍යය. 82

සමුදය සත්‍යය. 86

නිරෝධ සත්‍යය. 87

මාර්ග සත්‍යය. 90

සර්වඥතාඥානය. 91

දශබලඥානය. 95

පළමුවන තථාගත බලය. 95

දෙවන තථාගත බලය. 97

දීපරාජ කථාව. 103

මහාසෝණ තෙරුන් වහන්සේගේ කථාව. 107

නිග්‍රෝධ තෙරුන් වහන්සේගේ කථාව. 113

කූටකර්ණ රජතුමා... 117

තුන්වන තථාගත බලය. 118

සිවුවන තථාගත බලය. 120

පස්වන තථාගත බලය. 122

සවන තථාගත බලය. 128

සුනීතගේ කථාව, 139

සත්වන තථාගත බලය. 145

අටවන තථාගතබලය. 146

නවවන තථාගත බලය. 148

දශවන තථාගත බලය. 149

තථාගත කාය බලය. 150

3 විජ්ජාචරණසම්පන්න ගුණය. 152

විද්‍යාව. 154

අම්බට්ඨ සූත්‍රයේ අෂ්ටවිද්‍යාව. 156

චූලපන්ථක තෙරුන් වහන්සේ....... 158

චරණ ධර්ම.... 170

තථාගත දින චරියාව. 177

විද්‍යාචරණ සංග්‍රහ ගාථා... 183

4 සුගත ගුණය. 185

තථාගත මාර්ගය. 188

තථාගත පදය. 196

5 ලෝකවිදු ගුණය. 210

ලෝකයේ මුල. 214

6 අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථී ගුණය. 224

සච්චක දමනය. 244

7 ශාස්තෲ ගුණය. 261

ධනඤ්ජානි බැමිණියගේ කථාව. 265

සුප්‍රබුද්ධ දුගියාගේ කථාව. 268

බුඬානුශාසනය, 271

න්‍යග්‍රෝධ පරිව්‍රාජක තැනගේ කථාව. 274

නො වරදින අනුශාසනය. 278

ස්වර්ණකාර තෙරුන් වහන්සේ....... 279

භික්ෂුන් පන්සියයක් රහත් විම. 281

බෝධිසත්ත්වානුශාසනා... 283

කුද්දාල පණ්ඩිතයෝ..... 283

හත්හැවිරිදි සම්භව කුමාරයන්ගේ ධර්මානුශාසනය. 286

8 බුද්ධ ගුණය. 290

මිසදිටු බමුණාගේ කථාව. 292

බුඬඥාන තුදුස. 294

පටිසම්භිදා ඤාණ... 295

යමකප්‍රාතිහාර්ය්‍ය ඥානය. 298

මහාකරුණාසමාපත්ති ඥානය. 300

පූතිගත්ත තිස්ස තෙරණුවෝ..... 305

සෝපාක දරුවාට අනුග්‍රහ කිරිම. 306

සර්වඥතාඥානය. 308

අනාවරණ ඥානය. 312

බුද්ධපදාර්ථය. 312

9 භගවත් ගුණය. 315

ඓශ්චර්‍ය්‍ය භාග්‍යය. 318

ධර්ම භාග්‍යය. 323

යශ භාග්‍යය. 324

පිලෝතිකා පිරිවැජියාගේ බුද්ධ ගුණ කථනය. 331

පිංගියානි බ්‍රාහ්මණයාගේ බුදුගුණ කීම. 334

දෙව්ලොව බුදුගුණ වැනුම. 336

ශ්‍රී භාග්‍යය. 341

දේහරශ්මීහු.. 354

කාම භාග්‍යය. 358

ප්‍රයත්න භාග්‍යය. 359

සැරියුත් මහා තෙරුන් වහන්සේගේ අර්ථ විවරණය. 362

ධර්‍ම රත්නය. 365

නවලෝකෝත්තර ධර්මය. 370

ලෝකෝත්තර මාර්ගයන්ගේ බලය. 371

තවත් ක්‍රමයකින් ධර්ම විභාගය. 372

ධම්ම යන වචනයේ තේරුම. 374

ධර්මයේ ගුණ... 374

10 ස්වාක්ඛාත ගුණය. 377

ධර්මගුණ ගාථා... 381

මණ්ඩුක දේවපුත්‍ර.. 382

බණ ඇසූ ගැරඬියා.. 383

සාධුකාර දීම. 384

11 සන්දිට්ඨීක ගුණය. 386

පර්‍ය්‍යාප්ති ධර්මයේ සාන්දෘෂ්ටික ගුණය. 390

ප්‍රතිපත්තිධර්‍මයේ සාන්දෘෂ්ටික ඵල. 391

පිඹුරාට හසු වූ ගොවියා.. 394

12 අකාලික ගුණය. 396

13 ඒහිපස්සික ගුණය. 402

කාළ සිටුපුත්ගේ කථාව. 406

14 ඕපනයික ගුණය. 409

කලවා ඇට බිඳගෙන මහණදම් පිරූ භික්ෂුන් වහන්සේ....... 411

ජිවිත පරිත්‍යාගයෙන් මහණදම් පිරූ භික්සුන් තෙනමක්.. 412

15 පච්චත්තං වේදිතබ්බ ගුණය. 418

සංඝ රත්නය. 423

ශාසනය පවත්නා කාලය. 429

සංඝරත්නයේ ගුණ... 433

16 සුපටිපන්න ගුණය. 436

ප්‍රතිපත්ති නානත්වය. 450

උග්‍ර ලෙස පිළිවෙත් පිරූ ශ්‍රාවකයෝ..... 452

නාලක තෙරුන් වහන්සේ....... 452

ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් පිළිවෙත් පිරූ භික්ෂුන් සත් නමක්.. 457

චක්ඛුපාල තෙරුන් වහන්සේ....... 458

ගංගාතීරිය තෙරුන් වහන්සේ....... 461

අම්බඛාදක තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ....... 462

17 උජුපටිපන්න ගුණය 464

18 ඤයපටිපන්න ගුණය. 471

19 සාමීචි පටිපන්න ගුණය. 473

20 ආහුණෙය්‍ය ගුණය. 474

21 පාහුනෙය්‍ය ගුණය. 475

22 දක්ඛිණෙය්‍ය ගුණය. 476

23 අඤ්ජලිකරණීය ගුණය. 478

24 අනුත්තරපුඤ්ඤක්ඛෙත්ත ගුණය. 480

අංකුර - ඉන්දික දෙව්පුතුන්ගේ කථාව. 481

ආර්‍ය්‍යපුද්ගල විභාගය. 489

ශ්‍රෝතාපන්න පුද්ගලයා.. 490

සකෘදාගාමි පුද්ගලයා.. 500

අනාගාමී පුද්ගලයා.. 503

අර්හත් පුද්ගලයා.. 504

සූවිසි මහ ගුණය. 507

අනුක්‍රමණිකාව. 507

ආශ්‍රීත ග්‍රන්ථ..... 520

 

ප්‍රස්තාවනා

අරහං සම්මාසම්බුද්ධෝ යනාදීන් දැක්වෙන ගුණ නවයක් බුද්ධරත්නයෙහි ඇත්තේ . ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො යනාදීන් දැක්වෙන ගුණ සයක් ධම්මරත්නයෙහි ඇත්තේ . සුපටිපන්නෝ භගවතො සාවක සංඝො යන ආදි දැක්වෙන ගුණ නවයක් සංඝරත්නයෙහි ඇත්තේ . සියල්ල එකතු කළ කල්හි තෙරුවන් ගුණ සූවිස්සක් වේ. එයට, සුවිසි මහා ගුණය, යි කියනු ලැබේ. ගුණ සූවිස්සක් විස්තර කරන මේ ග්‍රන්ථයට සූවිසි මහ ගුණය යන නම තබන ලදී.

බෞද්ධ වූ සැමදෙනා විසින් තෙරුවන් හොඳින් හැඳින ගෙන සිටිය යුතුය. තෙරුවන් නො හඳුනන බෞද්ධයාට ඇත්තේ බෞද්ධ නාමය පමණෙකි. තෙරුවන් හැඳින ගත යුත්තේ මේ ගුණ සූවිස්සෙනි. මේ ගුණ සූවිස්ස දැන ගැනීම හැර තෙරුවන් හැඳින ගැනිමට අන් කළ යුත්තක් නැත. තෙරුවන් හැදින ගැනිමේ අනුසස් බෝහෝ . මේ ගුණ සූවිස්ස දැන මැනවින් තෙරුවන් හැදින ගත් තැනැත්තාට කිසි කලෙක වෙනස් නොවන, කිසිවකු විසින් කිනම් උපායකිනුදු වෙනස් කළ නො හෙන අචල ප්‍රසාදයවක් තුනුරුවන් කෙරෙහි ඇති වේ. එයින් ඔහු පව් කම් වලින් වැළකී බෝධි පාක්ෂික ධර්මයන් වඩන පුද්ගලයකු වී මඳ කළකින්ම නිවන් දැක සියලූ දුක් කෙළවර කරගන්නෙක් වන්නේ . තුනුරුවන් නො හඳුනන පුද්ගල තෙමේ කුසලයෙන් දුරුව පස්කම් හි හා පව්කම්හි ඇලී ගැලී සිටි දුකින් දුකට පත් වන්නේ . දුර්ලබ බුඬෝත්පාදකාලය ලැබීමෙන් ගත හැකි උසස් ප්‍රයෝජනයක් නොලබන්නේ . තෙරුවන් පිහිට නොලබා මේ සත්වයනට ජාති-ජරා-මරණා දී දුක් වලින් හා අපා දුකින් නො මිදිය හැකි . දුකින් මිදිමට ඇති එකම පිහිට, නොවරදින පිහිට තෙරුන් පිහිටයි. තෙරුවන් නො හදුනන්නවුන්ට එය නො ලැබිය හැකිය. එබැවින් දුකින් මිදී නිවන් සුව ලබනු කැමැති ගිහි-පැවිදි, ස්ත්‍රී-පුරුෂ සැම දෙනා විසින් යටත් පිරිසෙයින් එක් එක් රත්නයක ගුණවලින් එක් එක් ගුණය බැගින් වත් හොදින් දැන සිටිය යුතුය.

තෙරුවන් ගුණ සූවිස්ස සම්බන්ධයෙන් දත යුතු කරුණු සූත්‍රභිධර්මවිනය සංඛයාත පිටකත්‍රයෙහි හා අටුවා ටීකාවල විසිර පවතිනවා මිස එක් තැනක නැත. එබැවින් ඒවා සොයා බලා තේරුම් ගෙන තෙරුවන් ගුණ තේරුම් ගැනිමට නූගතකුට තබා මහපඬිවරයකුට පහසු කාර්යයක් නො වේ. තෙරුවන් ගුණ බෞද්ධ කාහටත් පහසුවෙන් ගත හැකි වීම පිණිස පිටකත්‍රයෙහි හා තවත් ග්‍රන්ථවල විසිරි පවත්නා කරුණු එක් තැන් කොට තෙරුවන් ගුණවලින් යම් කිසි එක් ගුණයක් ගෙන එපමණක් විස්තර කර ඇති සිංහල බණ පොත් කිහිපයක් ඇති නමුත් සූවිසි ගුණයම පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකි පරිදි විස්තර කර ඇති පොතක් සිංහල සාහිත්‍යට තැති බව දුටු අපගේ සිත සූවිසි මහ ගුණය නමැති මේ ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කිරිමෙහි නැමිණ. තෙරුවන් ගුණ උගත් නූගත් සැම දෙනා විසින් දත යුතු බැවින් මේ ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කිරිමෙහි දී වැඩි දෙනෙකුන් දන්නා සාමාන්‍ය ජනයාගේ ව්‍යවහාරයෙහි පවතින ප්‍රසිද්ධ වචන හැකිතාක් යොදන ලදී. එබැවින් මෙය කියවා කාහටත් පහසුවෙන් දහම්රසය විඳිය හැකි වනු ඇත. මේ ග්‍රන්ථය තේරුම් ගැනිමට ගැටපඳ විවරණ සන්න ටීකා වූවමනා නොවනු ඇත.

තෙරුවන් ගුණ ඉතා ගැඹුරු . ඒවායින් බොහෝවක්ම සාමාන්‍ය ලෝකස්වාභාව ඉක්මවා පවතින, අපේ දුබල නුවණට හසු කර ගත නොහෙන, බුද්ධා දි ආර්යයයන්ට විෂය කරුණු . ඒවා සාමාන්‍ය ලෝක තත්වය අනුව හෝ නවීන ප්‍රවීන විද්‍යශාස්ත්‍ර අනුව හෝ මණින්නට විවේචනය කරන්නට නොයා යුතුය. මෙකල ඇතැම් උගත්තු තමන් දන්තා දේ අනුව විවේචනය කොට තුනුරුවන් ගැන නොයෙක් අදහස් පහළ කෙරෙති. ඇතැම්හු විවේචනය කරමුයකියා තමන්ට අවිෂය කරුණු ගැන මොක මොකාවත් බොරු රැසක් ඇඳබා මහ වැඩක් කළෙමුයි තමන් ගැන උදම් වෙති. එය තමන්ගේ මෝඩකමේ එක් අංගයක් බව භවත්හූ නො දනිති. විවේචනය වනාහි මෝඩකම වැඩි තරමටම වඩ වඩා කළ හැකි කාර්යයයෙකි. එබැවින් තෙරුවන් පිළිබඳව ඇති නවීන උගතුන්ගේ ප්‍රශ්න කිසිවක් මේ ග්‍රන්ථයට ඇතුලත් නොකරන ලදි. අප විසින් අමුතුවෙන් සිතා මේ ග්‍රන්ථයට කිසිවක් ඇතුළු නො කරන ලදි. මෙය සම්පාදනය කර ඇත්තේ, පිටකත්ත්‍රයෙන් හා අටුවාවලිනුත් තවත් සැලකිය යුතු දහම් පොත් වලිනුන් ගන්නා  ලද කරුණු අනුව . කරුණු ගත් තැන් පොතෙහි තැන්වල සඳහන් කර ඇත. අප විසින් මේ ග්‍රන්ථය ලියන ලදුයේ තවත් නොයෙක් කටයුතු වල යෙදී ඉන්න අතරම . විවේක මඳ බව නිසා මෙය ලියා සම්පූර්ණ  කිරිමට දොළොස් මසක් පමණ ගත විය. කල් ගත කොට කඩින් කඩ පොත ලියන කල්හි කලින් ලියූ කරුණු අමතක වේ. එබැවින් මෙහි ඇතැම් තැනක වරක් ලියූ කරුණු නැවතත් ඇතුළු වී තිබෙන්නට බැරි නැත. එසේ තිබිම ග්‍රන්ථ දෝෂයක් වුව කියවන්නවුන්ට එයින් ලාභයක් මිස හානියක් නොවනු ඇත.

බෞද්ධයන් තමන්ට පරලොව පිහිට පිණිසත්, මියගිය ඥාතින් ප්‍රේතත්වයෙන් ගොඩනගනු පිණිසත්, බෙහෙවින් කරන්නේ සඟරුවනට පිදිමය. උසස් ඵල ගෙන දෙන ඥානසම්ප්‍රයුක්ත කුශලයන් වන පරිදි පිංකම් කළ හැකි වන්නේ සංඝගුණයන් දැන, සංඝරත්න හැඳින සංඝරත්නයෙහි පැහැදිමක් ඇතිව සිටිය හොත් . එබැවින් මෙහි සංඝරත්න ගුණ විස්තරය සැම දෙනා විසින් ම විශේෂයෙන් කියවා තේරුම් ගත යුතුය.

බෞද්ධයන් අතර පවත්නා ප්‍රශ්ණ වලින් බොහෝවක් සංඝරත්නය හා එහි ගුණ පිළිබඳව . සංඝරත්නය පිළිබඳ විසදිමට දුෂ්කර නොයෙක් ප්‍රශ්ණ ඇත්තේ . පිටකත්‍රයෙහි සඟරුවගේ ගුණ පිළිබඳව කරුණු ඇත්තේ ස්වල්ප වශයෙනි. එබැවින් සඟරුවන පිළිබඳ විස්තර ලිවිමට අපට බොහෝ වෙහෙසෙන්නට සිදු විය. පිටකත්‍රයෙහි කරුණු උපුටා දක්වා හැකිතාක් දුරට කරුණු නිරවුල් කර සඟ ගුණය මෙහි විස්තර කර ඇත. එය කියවීම උගතුන්ට බොහෝ ප්‍රයෝජනවත් වනු ඇත.

 

 

මීට

ශාසනස්ථිතිකාමි,

රේරුකානේ චන්දවිමල මහාස්ථවිර

2508
1964 සැප්තැම්බර්
20 වෙනි දින

පොකුණුවිට
ශ‍්‍රී විනයාලංකාරාරාමයේදී ය

 

සූවිසි මහ ගුණය

 

නමෝ තස්ස භගවනෝ අරහතෝ
සම්මා සම්බුද්ධස්ස

බුද්ධ රත්නය ධර්ම රත්නය සංඝරත්නය යන මේ වස්තු තුන බෞද්ධයාගේ අත්‍යුත්තම ප්‍රතිෂ්ඨා තුන . රත්න තුන තමාගේ උතුම් පිහිට ලෙස පිළිගන්නා තැනැත්තේ බෞද්ධ නම් වේ. සරණ යාමයි කියනුයේ පිළිගැනිමට යි. රත්නත්‍රයේ එක ගුණයකුදු නොදැන නමින් පමණක් රත්නත්‍රය දැන සිටින බෞද්ධයා නමින් පමණක් බෞද්ධයෙකි. නියම බෞද්ධයකු වන්නට නම් තරමක් වත් රත්නත්‍රයේ ගුණ දැන රත්නත්‍රය හැදින ගත යුතු . පෘථග්ජන පුද්ගලයකුට තබා ආර්යය පුද්ගලයකුට සම්පූර්ණයෙන් තෙරුවන් ගුණ දත නොහැකිය. එහෙත් සකළ බෞද්ධයන් විසින් තරමක් වත් තෙරුවන් ගුණ දැන සිටිය යුතු . තෙරුවන් ගුණ දන්නා තරමට පුද්ගලයාගේ බෞද්ධත්වය උසස් .

බුද්ධ ගුණය අනන්ත. සාමාන්‍ය ජනයාට තබා රහතුන්ට අවිෂය . රහතුන් විසින් දත නොහොත් බොහෝ බුදු ගුණ ඇත්තේ . දත කෙනෙකුට වුවද බුදු ගුණ කියා නිම කිරිමට කාලයක් නැත්තේ .

 

බුද්ධොපි බුද්ධස්ස භණෙය්‍ය වණ්ණං

කප්පම්පි චෙ අඤ්ඤමහාසමානෝ      

ඛීයේථ කප්පෝ චිරදිඝමන්තරේ

වණ්ණෝ ඛීයේථ තථාගතස්ස

 

යනුවෙන් බුදුන් වහන්සේ විසින් අනිකක් නො වදාරමින් කල්පය මුළුල්ලෙහි රෑ දවල් දෙකෙහි නො නවත්වා බුදුගුණම වදාළේ දීර්ඝ කාලයකින් කල්පය ගෙවීයන නමුත් බුදුගුණ කිම අවසන් නොවන බව දක්වා තිබේ. අනන්ත වු බුද්ධ ගුණස්කන්ධයෙහි සාමාන්‍ය ජනයාට දත හැකි බුදුගුණ ඇත්තේ ස්වල්පයකි. එබැවින් සාමාන්‍ය ජනයාගෙන්  බුදුගුණ දන්නවුන් දන්නේ ඒවායන් ඉතා ස්වල්පයකි.

සකළ ලෞකික මහජනයාගේ බුදුගුණ දැනීමට වඩාත් මහත් වු බුදුගුණ එක් සෝවාන් පුදුගලයකුට ඇතය යි , සෝවාන් පුද්ගලයන් සියයකට දහසකට ඇති බුදුගුණ දැනුමට මහත් දැනුමක් එක් සකෘදාගාමී පුද්ගලයකුට ඇතය යි , සකෘදාගාමී සියයකට දහසකට ඇති බුදුගුණ දැනුමට මහත් දැනුමක් එක් අනාගාමී පුද්ගලයකුට ඇතය යි , අනාගාමින් සියයකට දහසකට ඇති බුදුගුණ දැනුමට මහත් දැනුමක් එක් අර්හත් පුද්ගලයකුට ඇතය යි , සාමාන්‍ය රහතන්ගේ බුදුගුණ දැනුමට මහත් දැනුමක් අසූමහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට ඇතය යි , අසූමහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා අතරින් මහා කාශ්‍යප අනුරුඬ මහා කච්චානා මහා කොට්ඨිත යන මහා තෙරුන් වහන්සේලාට බුදුගුණ පිළිබඳ අතිරේක දැනුමක් ඇතය යි , සතර මහාතෙරුන් වහන්සේලාගේ දැනුමට වඩා වැඩි දැනුමක් අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට ඇතය යි , උන්වහන්සේලා අතරින් සැරියුත් මහා තෙරුන් වහන්සේට මහත් වූ බුදුගුණ දැනුමක් ඇතය යි , සැරියුත් මහා තෙරුන් වහන්සේට වඩා වැඩි බුදුගුණ දැනුමක් පසේ බුදුන්වහන්සේ කෙනෙකුට ඇතය යි , ඉදින් සක්වල පුරා සිවූරු කොණින් සිවුරු කොණ ගැටෙන සේ පසේ බුදුවරයන් වැඩ හිඳ බුදුගුණ සිතන අවස්ථාවක් වී නම් අවස්ථාවෙහි සක්වළ පුරා වැඩ ඉන්නා සියලූ පසේ බුදුවරුන්ගේ බුඬගුණඥාණයට මහත් වු බුඬගුණඥාණයක් එක් ලොවූතුරා බුදුකෙනෙකුට ඇතැය යි සම්පසාදනීය සුත්‍ර අටුවාවෙහි* දක්වා ඇත්තේ .

නුවණැතියන්ගෙන් අඟතැම්පත් සැරියුත් මහා තෙරුන් වහන්සේට වූව හරියට පෙනෙන බුදුගුණ ඇත්තේ ස්වල්ප වශයෙනි. උන්වහන්සේගේ බුදුගුණ අනන්තය අපරිමාණය යි පිළිගන්නේ තමන් වහන්සේට පෙනෙන දැනෙන බුදුගුණ අනුව, නො පෙනෙන නො දැනෙන මහා ගුණස්කන්ධය අනුමානයෙන් සිතා ගැනීමෙනි. එක් එක් පසකින් නව යොදුන් බැඟින් අටලොස් යොදුන් බිම් පෙදෙසක් යට කොට ගලා යන චන්ද්‍රභාගා නම් ගංගාවෙන් ඉදිකටු මලකින් ගත් ජලය ඉතා අල්ප වන්නක් මෙන් , නොගත් ජලය බොහෝ වන්නක් මෙන් , මහාපොළොව ඇගිල්ලට පස් ටිකක් ගත් කල්හි ඇගිකල්ලට පස් අත්‍යල්ප වන්නාක් මෙන් , පොළොව පස් බොහෝ වන්නක් මෙන් , මහා සයුරට ඇගිල්ලක් දිගුකළ කල්හි ඇගිල්ල කෙළින් ඇති ජලය  අත්‍යල්ප වන්නාක් මෙන් , ඉතිරි අහසම බොහෝ වන්නාක් මෙන් සැරියුත් මහා තෙරුන් වහන්සේට වුව හරියට පෙනෙන දැනෙන බුදුගුණ අත්‍යල්ප බව , හරියට නොපෙනෙන නොදැනෙන බුදුගුණ බොහෝ බව , සම්පසාධනීය සුත්තට්ඨ කථාවෙහි දක්වා තිබේ. සාමාන්‍ය ලොකයා හට අනන්ත බුද්ධ ගුණස්කන්ධය පිළිබඳව එක්තරා ප්‍රමාණයකට දැනුමක් ඇතිකර ගත හැකි වනු පිණිස තථාගතයන් වහන්සේ විසින් බුදුගුණයන් නව කොටසක් බෙදා ලද නවයකට සකළ බුද්ධ ගුණස්කන්ධය ඇතුළු කොට බුදුගුණ පාඨයක් වදාරා ඇත්තේ

 

* දීඝනිකායට්ඨ කථා

මෙසේය :

ඉතිපි සො භගවා අරහං, සම්මා සම්බුද්ඬො, විජ්ජා චරණසම්පන්නො, සුගතො, ලොකවිදු, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි, සත්ථා දෙවමනුස්සානං, බුඬො, භගවාති.

පාඨයේ තේරුම මෙසේ :

1. සො භගවා අරහං

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනාගතයෙහි ලෞකික වූ ද, ලොකොත්තර වූ , උසස් ඵල පතා සැදැහැතියන් විසින් කරන පුජාවන් පිළිගැනිමට සුදුසු වු සේක.

2. සො භගවා සම්මා සම්බුද්ඬො

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලෞකික වූ ද, ලෝකෝත්තර වූ ද, සකළ ධර්ම සමුහය අනිකකුගෙන් අසා ගැනිමක් නොකොට තමන් වහන්සේ විසින් කිසිදු වැරදිමක් නැතිව ඇති සැටියෙන්ම දැන සිටින සේක.

3. සො භගවා විජ්ජා චරණ සම්පන්නො

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විද්‍යා නම් වූ ඥාන විශේෂයන් ගෙන් හා චරණ නම් වූ ප්‍රතිපත්ති ධර්මයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වන සේක.     

4. සො භගවා සුගතො

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යහපත් ගති ඇති සේක.

5. සො භගවා ලොකවිදු

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලෝකත්‍රයම ඇති සැටියෙන් දැන වදාළ සේක.

6. සො භගවා අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කායබල සෘඬිබලාදියෙන් මත්ව ප්‍රචණ්ඩව සිටින පුද්ගලයන් දමනය කොට සුමඟට පැමිණවීමෙහි අන් සැමට වඩා සමත් වන සේක.

7. සො භගවා සත්ථා දේවමනුස්සානං

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිසුන්ට පමණක් නොව දෙවියන්ට ගුරු වන සේක.

8. සො භගවා බුඬො

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පරම ගාම්භීර චතුස්සත්‍යය ධර්මය තමන් වහන්සේ විසින් අවබෝධ කොට  ලෝකයාට ද අවබෝධ කරවන සේක.

9. සො භගවා

  භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මනුෂ්‍ය දිව්‍ය බ්‍රහ්ම යන ලෝකත්‍රයෙහි  සැමදෙනා විසින් ම ගරු කිරිමට සුදුසු වන සේක.

මෙසේ සැකවින් දැක්වුණු බුදුගුණ නවය ඉදිරියෙහි එකින් එක විස්තර කරනු ලැබේ.

 

 

1

අරහං ගුණය

 

අථිකථා ටීකාවන් හි අරහංයන වචනය නොයෙක් ආකාරයට විභාග කොට එහි නොයෙක් අර්ථ දක්වා තිබේ. ‘අරහංයන වචනයෙහි සාමාන්‍ය තේරුම සුදුසු තැනැත්තාය යනු යි. තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි නොයෙක් සුදුසුකම් ඇත්තේ . මේ අරහං ගුණ කථාවෙහි දි සෑම සුදුසුකමක්ම අදහස් කරනු නොලැබේ. මෙතන්හි අදහස් කරන සුදුසු බව නම්  දක්ෂිණාව පිළිගැනිමටත් පිළිගැන්විමටත් සුදුසු බවය. ථතාගතයන් වහන්සේ දක්ෂිණාව පිළිගැන්විමට සුදුසු වන්නාහ.

දක්ෂිණාව යනු කුමක් ? අනාගතයේ දී ලෞකික වූ ලෝකෝත්තර වු උසස් ඵල බලාපොරොත්තුවෙන් සැදැහැතියන් විසින් පුදන චීවරාදි ප්‍රත්‍යය දක්ෂිණා නම් වේ. උසස් ඵල බලාපොරොත්තුවෙන් පුජාවක් කරන්නා වූ තැනැත්තාට ඔහු බලාපොරොත්තු වන දෙය ලබා දිමට යමෙක් සමත් වේ නම්, තැනැත්තාම එය පිළිගැනිමට සුදුසු . තථාගතයන් වහන්සේ එසේ උසස් බලාපොරොත්තු වලින් පුජා කරන්නවුන් ගේ ප්‍රාර්ථනාවන් මුදුන්පත් කර දිමට සමාර්ථ . ප්‍රත්‍ය පුජා කළවුන්ට ඵල ලබාදිම සඳහා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් යම්කිසි උත්සහයක් කරන්නේ නැතඋන්වහන්සේගේ ගුණ මහත්වය නිසා පුජා කරන්නවුන්ට ඔවුන්ගේ ප්‍රර්ථනා සිඬියට පැමිණේ. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ අරහංනම් වේ. ප්‍රර්ථනා සිඬියට හේතු වන යම් ගුණයක් තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇතිනම් ගුණය අරහං ගුණය .

දක්ෂිණාව මහත්ඵල කිරිමේ ශක්තිය බුදුරදුන්ට පමණක් නොව සංඝරත්නයට ඇත්තේ . සංඝ ගුණ පාඨයේ දක්ඛිණෙය්‍ය’  යන පදයෙන් දැක්වෙන්නේ ගුණය යි. ‘දක්ඛිණෙය්‍යයන පදයේ තේරුම දක්ෂිණාව පිළිගැනීමට සුදුසු යනු යි. සකළ ක්ලේශ ප්‍රහාණයෙන් පාරිශුද්ධත්වයට පැමිණ සිටින රහතන් වහන්සේ අග්ග දක්ඛිණෙය්‍ය නම් වෙති. පසේ බුදුවරුන් හා ලොවුතුරා බුදුවරුන් අර්හත්වයට පැමිණීමෙන් සකළ ක්ලේශයන් ප්‍රහාණය කර ශුද්ධත්වයට පැමිණ සිටින පුද්ගලයන් වන බැවින්  උන්වහන්සේලා අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යයෝම . එහෙත් ශ්‍රාවක වු රහතුන්ගේ දක්ෂිණාර්හ භාවයට වඩා උන්වහන්සේලා ගේ දක්ෂිණාර්හභාවය උසස් . අරහං යන වචනයෙන් කියවෙන්නේ ලොව්තුරා බුදුවරුන්ගේ දක්ඛිණෙය්‍ය භාවය . දක්ඛිණෙය්‍ය භාවය ඇත රහතුන් සඳහා වචනය නොයොදනු ලැබේ. තථාගතයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් ශ්‍රාවක සංඝයාගෙන් අන්‍ය වු උපාසකෝපාසිකාදින්ට දන් දීමේහි ඵල ඇත්තේ වි නමුත් ඔවුන් සඳහා දක්ඛිණෙය්‍ය යන වචනය ව්‍යවහාර කරනු නො ලැබේ. මාපියෝ  දූ දරුවන් විසින් පිදිය යුත්තෝ . ඔවුන් සඳහා සංඝගුණපාඨයෙහි එන ආහුණ්‍යෙය’  යන පදය යොදා තිබේ. එහි තේරුම දුර සිට වුවද ගෙන ගොස් පිදිය යුත්තෝ යනු යි.

අරහං - දක්ඛිණෙය්‍ය’   යන පද වලින් කියැවෙන දක්ෂිණාර්භ පුද්ගලයාගේ තත්ත්වය වේලාම සුත්‍රයෙහි එන පරිදි සැලකිය යුතුයි. අතීතයෙහි අප මහා බෝසත්තුමා වේලාම නම් බමුණෙක් විය. වේලාම බ්‍රහ්මණ මහා දානයක් දිණ. හෙතෙම රිදි බඩු රිදි මිල පිරවූ රන් තැටි , රන් බඩු රන් කාසි පිරවූ රීදී තැටි , සත්රුවන් පිරවූ ලෝහො තැටි , රන් අබරණ රන් කොඩි රන් දන් වැල් වලින් සැරසු ඇතුන් , සිංහ සම්, දිවි සම්, ව්‍යාග්‍ර සම් කම්බිවලින් සරසන ලද්දා වූ ස්වර්ණාලංකාර ස්වර්ණද්ධිවජ සහිත වූ රන් දැල් සහිත වු රථයන් , කිරිදෙනුන් , කිරි ගන්නා රිදි බඳුන් මිණිකොඬවලින් සැරසු කණ්‍යාවන් ද, කොට්ට, ඇතිරිලි, උඩුවියන් සහිත ඇඳන් , අගනා පිළිමිටි සුවාසූ දහස බැගින් දුන්නේ . ප්‍රමාණයක් නැති තරමටම බොහෝ ආහාරපාන දුන්නේ . වේලාම බ්‍රහ්මණ දන් දුන් කාලය අබුඬෝත්පාද කාලයක බැවින් දානය මහත් ඵල කිරිමට සමාර්ථ වන එක ප්‍රතිග්‍රාහකයකුදු නො සිටියේ . එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ :- 

යං ගහපති වෙලාමො බ්‍රාහ්මණො දානං අදාසි මහාදානං, යො එකං දිටිඨීසම්පන්නං භොජෙය්‍ය, ඉදින් තතො මහප්ඵලතරං’  

යනාදින් අනේපිඬු මහා සිටානන්හට දක්ෂිණාර්භයන්ගේ තතු පහදා වදාරණ සේක්: සත්හවුරුදු සත්මස් සත්දිනක් මුළුල්ලේහි වේලාම බ්‍රහ්මණ විසින් දෙන ලද දානයට වඩා එක් සකෘදාගාමි පුදුගලයකුට දෙන දානය මහත් ඵල වන බවද, සකෘදාගාමින් සියයකට දෙන දනට වඩා එක් අනාගාමි පුදුගලයකුට දෙන දානය මහත් ඵල වන බවද, අනාගාමින් සියයකට දෙන දානයට වඩා එක් රහත් නමකට දෙන දානය මහත් ඵල වන බවද, රහතුන් සියයකට දෙන දානයට වඩා එක් පසේ බුදුවරයකුට දෙන දානය මහත් ඵල වන බවද, පසේ බුදුවරුන් සියයකට දෙන දානයට වඩා එක් ලොව්තුරා බුදුකෙනෙකුට දෙන දානය මහත් ඵල වන බවද වදාළා සේක. වේලාම සුත්‍රයෙහි එන මේ දාන විභාගෙය අනුව සෝවාන් සකෘදාගාමි අනාගාමි, අරහත්, ප්‍රත්‍යෙක සම්බුද්ධ සම්‍යක්සම්බුද්ධ යන පුද්ගලයන් පිළිවලින් එක් එක් පුද්ගලයන්ට වඩා එක් එක් පුද්ගලයකු සිය සිය ගුණයෙන් වැඩි දක්ෂිණාර්භභාවය ඇතියවුන් බව කිය යුතු . ලොව්තුරා බුදුවරුන්ගේ දක්ෂිණාර්භභාවය දැක්විම සඳහා අරහං’  යන ගුණ පදය භාවිත කරනු ලැබේ. සෙස්සන් සඳහා දක්ඛිණෙය්‍ය, අග්ගදක්ඛිණෙය්‍ය යන ගුණ පද ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ.

දක්ෂිණාර්භභාවයේ හේතුව ලෙස දක්වා ඇත්තේ කෙලෙස් කෙරෙන් පවිත්‍ර බව . කෙලෙස් තනි කර ගෙන සිටින්නෝ දක්ෂිණාර්භයෝ . සකල ක්ලේශයන් ප්‍රහාණය කොට සම්පූර්ණයෙන්ම කෙළෙසුන්ගෙන් පවිත්‍රව සිටින රහත්හු අග්‍රදක්ෂිණාර්භයෝ . ලොව්තුරා බුදුවරුන් වාසනාව සහිතව ක්ලේශප්‍රහාණය කර ඇති බැවින් උන්වහන්සේ පාරිශුද්ධියට රහතුන්ගේ  පාරිශුද්ධියට උසස් . එබැවින් ලොව්තුරා බුදුහු අග්‍රදක්ෂිණාර්භයන්ට වැඩි දක්ෂිණාර්භයෝ . අරහං යන පදයෙන් කියනුයේ සාතිශය දක්ෂිණාර්භ භාවය යි. තණ, වල්පැලෑටි, ගල් බොරළු නැති කුඹුරක වී වපුළ ගොවියාට එයින් මහත් අස්වැන්නක් ලැබෙන්නාක් මෙන් කෙළෙසුන්ගෙන් පවිත්‍ර සන්නාතියක් ඇති පුද්ගලයකුට දුන් කල්හි එයින් දායකයාට බොහෝ ඵල ලැබෙන බව උසස් ඵල ලැබෙන බව කියනු ලැබේ. ප්‍රතිග්‍රාහකයාගේ ශුද්ධත්වය නිසා දායකයාට වඩා ඵල ලැබෙය යන මේ කරුණු තේරුම් ගැනිමට දුෂ්කර, ඔප්පු කිරිමට දුෂ්කර ගැඹුරු කරුණකි. මෙබඳු කරුණු වලදි ශ්‍රාද්ධාවම පිටකර ගත යුතු . අතිතයේ ඇතැම් සැදැවතුන් සමාන්‍ය කෙනෙකු විසින් දිය නොහෙන, දීමට අතිශයින් දුෂ්කර දානයන් තිබේ. එවැනි දුෂ්කර දානයන් කාන්තාවන් විසිනි. එබඳු දුෂ්කර දිමනාවක් කළ බොහෝ දෙනෙකුන් ලක්දිව විසු බව කථාපුවත් වලින් පෙනේ. එසේ දෙන දුෂ්කර දානයන් පෘථග්ජන භාවයෙහි සිට පිළිගැනිමයි, වැළදීම නුසුදුසු යයි සලකා ඇතැම් භික්ෂුන් ජිවිත පරිත්‍යගයෙන් වෙර වඩා සව් කෙලෙසුන් නසා රහත් වූ බව දැක්වෙන කථා ප්‍රවෘත්තීන් ගණනක් අපේ බණ පොත්වල සඳහන් වී ඇත්තේ .

භික්ෂුන් සැටනමක් රහත්වීම

පෙර මේ ලක්දිව භික්ෂුන් සැටනමක් එක් වී නාගදීපයේ රාජායතන චෛත්‍යය වැඳිම සඳහා ගොස් චෛත්‍යය වැඳ පුදා එහිම රාත්‍රීය ගෙවා පසු දින උදැසන පාත්‍ර ගෙන පිඬු පිණිස ගමට පිවිසියාහු . එක් ගෙයකිනුදු කිසි අහරක් නොලබා උන්වහන්සේලා හිස් පාත්‍ර වලින් යුතුවම ගම් දොරට පැමිණිය . එගම කහවනු සැටක් ණය වී එය වෙනුවට ගෙයක මෙහෙවර කරන නාගානම් ස්ත්‍රීයක් විසුවා කළයක් ගෙන දිය පිණිස යන්නී භික්ෂුන් දැක උන්වහන්සේලා වෙත ගොස් වැඳ ස්වාමිනි, ආර්යයයන් වහන්සේලා පිණ්ඩපාතය ලද්දාහූදැයි විචාලා . භික්ෂූහුඋපාසිකාවනි, තවම පෙරවරු කාලය ඇත්තේයයි කීහ භික්ෂුන් වහන්සේලා අහරක් ලබා නැති බව තේරුම් ගෙන මහත් සංවේගයට පැමිණ කෙසේ හෝ මුන් වහන්සේලාට දන් සැපයිය යුතුය, මුන්වහන්සේලා සුන්බත් වන්නට ඉඩ නොදිය යුතුය, දන් දිමට කිසි වස්තුවක් මට නැත, මම ණය ගෙවාගත නොහැකිව වැඩ කරමින් සිටි දුගියෙක්මි. මා දැන් වැඩ කරන්නේ දවල් කාලයේ පමණය. මට රාත්‍රීයද වැඩ කළ හැකි , රාත්‍රීයේ වැඩ කර දිම සඳහා මුදලක් ණයට ගෙන මුන්වහන්සේලාට දන් සපයමි’  යි සිතා කළය මෙහි තබා යෙමි. නුඔ වහන්සේලා කරුණාකර මා එනතුරු මෙහි මොහොතක් වැඩ කරනවා’  යි කියා වහා තමා වැඩ කරන ගෙටම ගොස් ගෘහස්වාමියාගෙන් තවත් කහවනු සැටක් ණයට ඉල්ලී .

එකල්හි ගෙහිමියා තී තවම පරණ ණයෙන් නොමිදි කුමට තවත් ණය ඉල්ලන්නීදැ’  යි කීය. එකල්හි  හිමියෙනි, ධනය ගැන බිය නොවනු මැනව, මම දැන් ගන්නා මුදල වෙනුවට රාත්‍රීය වැඩ කරමි’  යි කීවාය. ගෙහිමියා එසේනම් යහපතැ’  යි ඇයට කහවනු සැටක් දිණ තොමෝ මුදල් ගෙවා වහා ගමේ ඇවිද එක ගෙයකට එක කහවනුව බැගින් දී දන් පිළියල කරවා පාත්‍රවලට බෙදා භික්ෂුන් වහන්සේලාට පිළිගන්වා වැඳ තමා දානය පිළියෙල කළ සැටි භික්ෂුන්ට කියා, කළය ගෙන ගියා . ඇගේ කථාව ඇසූ භික්ෂුන් විශ්මයට පැමිණ එහි දන් නො වළඳා තම තමාගේ පාත්‍ර ගෙන මහානාම නම් විල සමිපයේ මිදෙල්ල වනයට ගියහ. එහිදි සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ සෙසු භික්ෂුන් අමතා කියන සේක් ඇවැත්නී මේ දානය දුන් දුගී කත අපේ මව හෝ නො වන්නීය, සොයුරියක් නො වන්නීය, නෑතැනැත්තියක්  නො වන්නීය, අතිශයින් දිළිදු වූ ඇය තමාගේ ශරිරය විකුණා මේ දානය අපට පිළියළ කර දුන්නේසිල්වත් වූ ගුණවත් වු මුන්වහන්සේලාට දීමෙන් අනන්ත ඵල ලැබෙන්නේ යි සලකා ගෙන . මෙබඳු දානය අප විසින් සරාගිව සිට වැළදීම නුසුදුසු . ඇගේ දානය මහත්ඵල වන පරිදිම අප විසින් දානය වැළඳිය යුතුය. නිසා අපි මේ දානය කෙසේ හෝ සව් කෙලෙසුන් නසා රහත්වම වළඳමු , යි කීහ. ඉක්බිති  භික්ෂුහු රහත් නොවී මේ දානය නො වළඳමුය’  යි වනයෙහි තැන තැන හිද මහත් වූ උත්සහයෙන් වෙනදාට වඩා අතිරේක උත්සහයකින් භාවනාවට පටන්ගෙන එදින පෙරවරු කාලයේ දී සැමදෙනා වහන්සේම සියලූ කෙලෙසුන් නසා රහත් වූහ. එය දැන වන දෙවියෝ සාධුකාර දුන්හ. උන්වහන්සේලා දෙවියන්ගේ සාධුකාර මධ්‍යයේම පවිත්‍ර වු සන්තාන ඇතිව නාගාට දානය මහත් ඵල වන පරිදි ආහාර වැළඳු . මේ පුවත දැන ගන්නට ලැබී රජුගේ ශ්වේතව්ඡත්‍රයෙහි අධිගෘහිත දෙවියා සාධුකාර දීණ. රජු ඔහුගෙන් අසා නාගා ගැන පැහැදී ණය හිමියාත් සමඟ ඇය ගෙන්වා ණයෙන් මුදවා ඒ දිවයින ඇයට ම දී තවත් සම්පත් ද දිණ.  ඉක්බිති  තවත් බොහෝ පින්කම් කොට ජිවිතාවසානයේ දෙව්ලොව උපන්නාහ. (මේ රසවාහිණියේ එන කථාවකි.)

(මේ කථාවේ සැටියට රාජායතන චෛත්‍යයට නුදුරින් මහානාම නම් විලක් හා මිදෙල්ල වනයක් තිබිය යුතුය. දැනට නාගදීපය වශයෙන් සලකන දිවයින බුදුරදුන් වැඩ වඳාළ රාජායතන චෛත්‍ය පිහිටි නාගදීපය නැතහොත් නියම නාගදිපය අන් තැනක් යනු විමසිය යුතු ය.)

උපාසිකාවක් නිසා රහත් වු මහා මිත්‍ර තෙරුන් වහන්සේ

මහාමිත්‍ර තෙරණුවෝ කස්සක නම් ලෙනක වාසය කෙරෙති. එක් උපාසිකාවක් උන් වහන්සේ දරුවකු ලෙස සළකා පෝෂණය කරන්නී යම් දිනක යම් කිසිවක් පිණිස වනයට යන්නට සුදානම් වී දුව අමතා දුව, අසවල් තැන පරණ සහල් ඇත, අසවල් තැන කිරි ඇත, ගිතෙල් ඇත, අසවල් තැන පැණි ඇත, තිගේ සොහොයුරා වන මිත්‍ර තෙරණුවන් වැඩි කල්හි බත් පිස කිරි ගිතෙල් පැණි හා උන්වහන්සේට දෙව, තී අනුභව කරව, මම වනාහි ඊයේ පිසු හීල්බත් ටිකක්  තිබී කාඞ් හා අනුභව කෙළෙමි’  යි කීවාය. ‘මෑණියනි, ඔබ දාවාලට කුමක් කන්නීදැයි දූ ඇසුවා . ‘සහලි ටිකක් ගෙන පළාකොළ දමා ඇඹුල් කැඳන් පිස තබව’  යි මහා උපාසිකාව කී . තෙරුන් වහන්සේ උපාසිකාවගේ ගෙට යනු පිණිස සිවුරු ගෙට යනු පිණිස සිවුරු ගැටවොටු ගන්වා ගණ්ඨීලා පසුම්බියෙන් පාත්‍රය ගන්නා කල්හි උපාසිකාවගේ කථාව උන්වහන්සේට ඇසිණ. එය අසා තෙරුන් වහන්සේ තමාටම අවවාද කරගන්නාහු, ‘මහා උපාසිකාව කාඞ් හි හිල්බත් අනුභව කළාය දවාලට ඇඹුල් කැඳන් වළදන්නීය. නුඔ පිණිස පරණ සහල් ඇති තැන් කියන්නිය. නුඹෙන් වත්තක් කුඹුරක් බලාපොරොත්තු නො වන්නී . ආහාර වස්ත්‍ර බලාපෙරොත්තු නො වන්නී . ඇය සුළු දෙයකින් යැපී නුඔට ප්‍රණීත භෝජනයක් පිළියළ කරවා දෙන්නේ නුඔ නිසා ත්‍රීවිධ සම්පත්තියම ලැබෙන්තැයි සිතා , නුඔ ඇයට සම්පත් දෙන්නට සමත් වන්නෙහි ?  නො රහත් වූ නුඔ විසින් මහා උපාසිකාවගේ දානය රාග සහිතව මෝහ සහිතව සිට නොවැඳිය යුතුය යි අවවාද කර ගත්හ. ඉක්බිති පාත්‍රය ථවිකයෙහි ලා ආපසු අවුත් ලෙනට පිවිස පා සිවුරු තැන්පත් කොට රහත් නොවී ලෙනෙන් නො නික්මෙමියි ඉටා බලවත් උත්සහයෙන් විදසුන් වඩන්නට වන. කලක පටන් භාවනාවෙහි යෙදුණු උන්වහන්සේට එදින පෙරවරු කාලයේ දී සියලූ කෙලෙසුන් නසා අරහත් ඵලයට පැමිණිය හැකි විය.

 

ශ්‍රමණ ධර්මය මස්තකප්‍රාප්ත කරගත් උන්වහන්සේ ඉමහත් ප්‍රිතියෙන් පැහැපත් මුහුණෙන් ලෙනෙන් නික්මූණාහ. ලෙන්දොර වෙසෙන දෙවියා උන්වහන්සේගේ අර්හත්වයට පැමිණිම දැන ඉමහත් සතුටට පැමිණ,

 

   ‘ නමෝ තේ පුරිසාජඤ්ඤ - නමෝ තේ පුරිසුත්තම

    යස්ස තේ ආසවා ඛීණා - දක්ඛිණෙය්‍යසි මාරිස

 

      යි උදන් අනා ස්වාමිනි නුඔ වහන්සේ වැනි රහතුන්ට දන් දී මහළු ස්ත්‍රීහු දුකින් මිදෙන්නාහයි කීය. තෙරුන්වහන්සේ කල් බලන සේක් පෙරවරු කාලය බව දැන පා සිවුරු ගෙන ගමට පිවිසුණාහ. මහළු ස්ත්‍රීයගේ දූ ආහාර පිළියල කර මාගේ සොහොයුරාණන් දැන් දැන් එනු ඇතැයි බලා හුන්නා තෙරුන් වහන්සේ දොර සමිපයට පැමිණි කල්හි පාත්‍රය ගෙන ගිතෙල් හා පැණියෙන් යුක්ත කිරිබත් බෙදා උන්වහන්සේගේ අත තැබුවා . තෙරුන් වහන්සේ ඇයට සුවපත් වේවායි අනුමෝදනා කොට පෙරළා වැඩම කළහ. එදා තෙරුන් වහන්සේගේ සිරුර අතිශයින්ම පැහැපත්ව තිබිණ. මුහුණු පුබුදු වු පියුමක් සේ බැබලෙමින් තිබිණ. දැරිය උන්වහන්සේ වඩිනු බලා ගෙනම සිටියා . මහළු ස්ත්‍රීය අවුත් දුව, නුඹේ සොහොයුරු ආයේ දැයි ඇසුවා . දැරිය සියළු පුවත් මවට කීවා . උපාසිකාව තෙරණුවන්ගේ ශ්‍රමණ කෘත්‍යය මස්තකප්‍රාප්ත වූ බව දැන දුව, තිගේ සොහොයුරා බුදුසස්නෙහි සිත් අලවා වෙසෙයි, සස්නෙහි මතු උකටළි නො වන්නේයයි කීවා .

(මණෝරථපූරණි 276) 

 

පුණ්ණ දුගියා  සිටුවරයකු වීම.

රහතන් වහන්සේගේ අග්‍ර දක්ෂිණාර්භ භාවයට පුණ්ණ සිටුගේ කථාව නිදසුනකි. රජගහ නුවර සුමන සිටු නිසා ජිවත් වන පුණ්ණ නම් දුගියෙක් විය. ඔහුට බිරියෙක් හා උත්තරා ජිවත් නම් දුවක් වූහ. එක් කළෙක රජගහ වැස්සෝ නැකත් කෙළියකට සැරසුණෝ . එය සතියක් පවත්වන උත්සවයකි. එදා උදැසන පුරුදු පරිදි පුණ්ණ සිටු ගෙදරට ගියේ . සුමන සිටු ඔහු අමතා කියනුයේ, ‘පුණ්ණ,’  අද සැම දෙනම නැකැත් කෙළියට සැරසෙති, නුඔ අදත් වැඩ කරන්නෙහි , නැතහොත් නැකැත් කෙළියෙහි යෙදෙන්නෙහි දැයි කීය. එකල්හි පුණ්ණ හිමියනි, නැකැත් කෙළි ඇත්තේ පොහොසතුන්ට , අපේ ගෙදර කැඳකට සහල්වත් නැත, මට නැකැත් කෙළියෙන් කම්  නැත, ගොණුන් ලැබෙතහොත් සෑමට යෙමියිකීය. ‘එසේ නම් ගවයන් ගණුවයි සිටුතුමා කීය. පුණ්ණ ගොන් බානත් හා නගුලත් ගෙන භාර්යා අමතා සොඳුර, අද මේ නුවර වැස්සෝ නැකැත් කෙළි කෙළින්නාහ. දුප්පත් නිසා මම සිටාණන්ගේ කුඹුර සාන්නට යන්නෙමි. අද මට දෙගුණයක් වියදම් කොට වෙනදාට හොදින් කෑම පිළියල කොට ගෙන එවයි  කියා කුඹුරට ගියේය.

 

සැරියුත් මහා තෙරුන් වහන්සේ සත් දිනත්  නිරෝධ සාමාපත්තියෙන් වැඩ  සිට එදා උදැසන සමවතින් නැගිට අද කවරකුට සංග්‍රාහ කිරිම වටනේ දැයි බලන සේක් පුණ්ණ දුගියා දැක ඔහු ශ්‍රාද්ධාවත් බව හා නිසා ඔහුට මහා සම්පත්තියක් ලැබිය හැකි බව දැක වදාරා පා සියුරු ගෙන ඔහු සීසාන තැනට වැඩ වදාර දියවලත් සමිපයේ එක් පදුරක් දෙස බලා හුන් සේක. පුණ්ණ, තෙරුන් වහන්සේ දැක සීසෑම නවත්වා උන් වහන්සේ වෙත ගොස් පසඟ පිහිටුවා වැඳ මුන් වහන්සේට දැහැටි වුවමනා වී ඇතැයි සිතා පඳුරෙන් කොටුවක් ගෙන සැරියුත් හිමියන්ට පිළිගැන්වී . එකල්හී තෙරුන් වහන්සේ පාත්‍රය හා පෙරහන ඔහුට දුන්හ. ඔහු පැන් පෙරා තෙරුන්වහන්සේට පිළිගැන්වී . ඉක්බිති තෙරුන් වහන්සේ ඉදින් මා රජගහ නුවරට පිවිසියේ නම් අනුන්ගේ ගෙවල් පිටිපස ගෙයක වෙසෙන මොහුගේ බිරිද මා නො දක්නීය. ඇය බත ගෙන මඟට වත් කල්හීම යෙමියි සිතා මඳවේලාවක් එහිම රැදි සිට පුණ්ණගේ බිරිද බත ගෙන මගට බට පසු තෙරුන් වහන්සේ නුවර බලා වැඩම කළ සේක අතර මඟතෙරුන් වහන්සේ දැක මට සමහර විට ආර්යයයන් වහන්සේ මුණ ගැසුන මුත් දෙන්නට දෙයක් නොමැත. දෙන්නට දෙයක් ඇති විට ආර්යයයන් වහන්සේ මුණ ගැසෙන්නේ  නැත. අද ආර්යයයන් වහන්සේ මුණ ගැසී ඇත. මේ අවස්ථාවෙන් ප්‍රයෝජන ලැබිය යුතුයයි සිතා හිස තිබු බත් බඳුන බිම තබා තෙරුන් වහන්සේට පසඟ පිහිටුවා වැඳ ස්වාමිනි, මෙහි හොද නරක නොබලා නුඔ වහන්සේගේ දානයට අනුභව කළ මැනවයි කීය. තෙරුන් වහන්සේ පාත්‍රය එලවූහ එක් අතකින් ආහාර බදුන ගෙන එක් අතකින් පාත්‍රයට බෙදුවා . බතින් අඩක් බෙදු කල්හි තෙරුන් වහන්සේ අතින් පාත්‍රය වැසු සේක ස්වාමිනි, එක් අයකුට පිළියල කළ ආහාරය දෙකට බෙදිය නොහැකිය. නුඔ වහන්සේගේ දාසයා හට මෙලොව සංග්‍රාහ නොකොට පරලොවම සංග්‍රාහ කරනු මැනවයි කියා සියල්ලම පාත්‍රයට බෙදා නුඔ වහන්සේ විසින් දක්නා පද ධර්මය මටද  හිමිවේවා.’  යි පැතුවා . තෙරුන් වහන්සේ එසේම වේවායි අනුමෝදන් කොට ජලය පහසු තැනක වැඩ සිට ඔවුන්ගේ දානය වැළඳු සේක.

 

පුණ්ණගේ බිරිය වහා ගෙදර ගොස් සහල් සොයා නැවතත් බත් පිසුවාය. පුණ්ණ අඩකිරියක් පමණ පෙදෙස සා සාගින්න ඉවසිය නොහැකිව ගොණුන් මුදා හැර සෙවන් ඇති තැනකට වී බත පමා වන්නේ කිම් දෝ’  යි මඟ දෙස බලාගෙන හුන්නේ . බිරිය බත් ගෙන එන්නි ඔහු දැක, ‘ඉදින් මොහු කිපි තී මෙතෙක් කුමක් කළේ දැයි කෙවිටෙන් පහර දිනි නම් මා කළ පින්කම නිෂ්ඵල වන්නේ . එබැවින් කාරණය කෙලින්ම කියමියි සිතා කියන්නී හිමියනි, ඔබත් සිත පහදා ගන්න, මම උදැසනින් ඔබට බත් ගෙන ආමි. අතරමඟදී දම්සෙනෙවියන් වහන්සේ හමුවී ඔබට ගෙනා බත උන්වහන්සේට පිළිගන්වා ගෙදර ගොස් නැවත ද බස් පිසගෙන ආමි. ඔබ ගැන සිත පහදා ගන්නයයි කීවා . ‘සොඳුර, තී කළ දෙය ඉතා යහපති, මම අද උදැසන උන්වහන්සේට දැහැටි හා පැන් පිළිගැන්වීමියි කියා පසන් සිතින් පින් අනුමෝදන්ව, දහවල් වී බත් අනුබව කිරිමෙන් ක්ලාන්ත වී ඇගේ ඇකයෙහි හිස තබා මඳක් නිදා ගත්තේ . ‘සොඳුර, ඉතා දහවල් වී ආහාරගත් බැවින් මගේ ඇස් දෙකත් නරක් වූනා වැනිය, මට අර සෑ පෙදෙසේ මැටිකැට පෙනෙන්නේ රත්තරන් සේ යි කීය. මට පෙනෙන්නෙත් එසේයයි බිරිය කීවාය. ඔහු කිමෙක්දෝයි පිරික්සනු පිණිස එහි ගොස් එක් කැටයක් ගෙන නගුලෙහි ගසා ඒවා රන් වී ඇති බව දැන අහෝ ආර්යයයන් වහන්සේට දුන් දානයේ විපාක අදම පෙනෙන්නේ යි ඉමහත් සොම්නසට පැමිණ කුඹුරේ පස් සියල්ල රන් වී ඇත, මෙතෙක් දනය මා වෙත පරිහරණය නො කළ හැකිය, රජුගේ මාර්ගයෙන් මේ ධනස්කන්ධය ගෙන්වා ගත යුතුය යි සිතා, රජු වෙත ගොස් දේවයන් වහන්ස, මා සෑ කුඹුරේ පස් රන් වී ඇත. ඒවා ගෙන්වා ගන්නට වටනේ යි කීය. රජතුමා නුඹ අද කුමක් කළෙහි දැයි ඇසීය. ‘දේවයන් වහන්ස, මම අද උදැසන කුඹුරේදි දම්සෙනෙවියන් වහන්සේට දැහැටි හා පැන් පිළිගැන්වීමි. මාගේ බිරිය මට ගෙනෙන ලද බත උන්වහන්සේට පිළිගැන්වීයයි පුණ්ණ කීය. රජතුමා දම්සෙනෙවියන් වහන්සේට දුන් දානයේ විපාක අදම පෙන්වන්නේ යි  කියා දරුව, දැන් කුමක් කළ යුතුදැයි ඇසීය.

 

බොහෝ ගැල් යවා රන් ගෙන්වුව මැනවැයි පුණ්ණ කීය. රජතුමා රන් ගෙනෙනු පිණිස බොහෝ ගැල් යැවිය. රාජපුරුෂයෝ එහි ගොස් රජුගේ රත්තරන්යයි ගත් කල්හි අතට එන රන් කැට නැවත මැටිකැටම විය. බව රජු දැන්වු කල්හි රජතුමා ඒවා පුණ්ණ ගේ රන්යකියා ගැල්වලට පටවා ගන්නට කීය. එසේ කරන කල්හි ඒවා රත්තරන් ලෙසම තිබිණ. ගැල්කරුවෝ සියල්ල ගෙනවුත් රජ මිදුලේ ගොඩ ගැසුහ. අසූ රියනක් උස රන් ගොඩක් විය.

 

ඉක්බිති රජතුමා නුවරුන් රැස් කරවා මේ නුවර මෙතෙක් රන් කවරකුට ඇත්තේ දැයි ඇසීය. ‘දේවයන් වහන්ස, කිසිවකුට නැතැයි වැසියෝ කීහ.’ දැන් මොහුට කුමක් කළ යුතුදැයි රජු ඇසු කල්හි දේවයිනි, සිටු තනතුර දෙන්නට වටනේයයි නුවර වැසියෝ කීය. රජතුමා නුඹ බහුධන සිටු නම් වෙවයි කියා ඔහුට සිටු තනතුර දිණ. ඔහු එහි ගෙයක් තනවා ගෙන විසිමට ඉඩමක් දින. ඔහු එහි ගෙයක් කරවා ගෙවදීමේ මංගල්‍ය හා ඡත්‍ර මංගලය එකටම ගෙන සතියක් බුදුපාමොක් මහ සඟනට